Κτήμα Μέγα Σπήλαιο: το διαμάντι του Χελμού
Στον κόσμο του κρασιού λέμε πως αν δεν πατήσεις τα χώματα ενός αμπελώνα δεν νιώθεις πραγματικά ό,τι φτιάχνεται από τα σταφύλια του. Αν δεν ακούσεις τις ιστορίες των ανθρώπων που δημιουργούν τα κρασιά του αγνοείς πολλά από όσα κρύβονται πίσω από κάθε φιάλη. Στην περίπτωση του Κτήματος Μέγα Σπήλαιο αυτά και πολλά ακόμη ισχύουν στον μέγιστο βαθμό, αφού μόνο και μόνο για να φτάσεις εκεί δεν κάνεις μια απλή μετακίνηση προς ένα οινοποιείο. Κάνεις μια ανάβαση προς το δέος.

Καθώς ανηφορίζεις τον Χελμό, μέσα σε ένα τοπίο εξαιρετικής ομορφιάς, αυτό που κυριαρχεί είναι το συναίσθημα. Όχι μόνο γιατί η θέα κόβει, πραγματικά, την ανάσα, αλλά και γιατί φτάνεις εκεί όπου ακόμη και τα αεροπλάνα πετούν χαμηλότερα από τα αμπέλια (όπως φαίνεται στην φωτογραφία). Πράγματι, η εικόνα ξεπερνά αυτό που λέμε «αεροπλανικό» τοπίο, αφού συχνά στην περιοχή συγκεντρώνονται λάτρεις της αεροπορίας για να φωτογραφίσουν μαχητικά αεροσκάφη, όχι από κάτω, από πάνω, καθώς διασχίζουν το φαράγγι. Είναι ένα σημείο όπου η ανθρώπινη ματιά υπερβαίνει την ίδια την πτήση.
Εκεί, μέσα στην ανέγγιχτη αγριάδα της φύσης ξεπροβάλλει το Κτήμα Μέγα Σπήλαιο, με τον αμπελώνα να περιβάλλει το οινοποιείο και τις ρίζες του να διεισδύουν σε ένα από τα πιο ευλογημένα, στην κυριολεξία, αμπελοτόπια της χώρας.

Το Κτήμα Μέγα Σπήλαιο
Πρόκειται για έναν πανέμορφο «single-vineyard» αμπελώνα στην καρδιά του Εθνικού Πάρκου Χελμού-Βουραϊκού, το οποίο αποτελεί προστατευόμενη περιοχή του δικτύου Natura 2000 και έχει αναγνωριστεί από την UNESCO ως Παγκόσμιο Γεωπάρκο.
Ο αμπελώνας είναι απλωμένος στα ίδια χώματα όπου το ιστορικό ομώνυμο μοναστήρι διατηρούσε κάποτε τα αμπέλια του (προηγούμενη φωτογραφία). Εκεί έχει δημιουργηθεί και το πρότυπο οινοποιείο του κτήματος, σε αναστήλωση εγκατάστασης του μοναστηριού, που συνδυάζει υποδειγματικά την παράδοση με τις σύγχρονες τεχνολογίες, επιστρατεύοντας εξειδικευμένες έως και εξατομικευμένες εφαρμογές.
Σε αυτό το ιδιαίτερο περιβάλλον μεγάλου υψομέτρου (780 έως 880 μέτρα), ο πάλαι ποτέ μοναστηριακός αμπελώνας είχε καταστραφεί ολοσχερώς, καθώς τον είχαν φάει τα ζώα. Το 1999, η αχαϊκή εταιρεία Cavino, η μεγαλύτερη σήμερα οινοποιία της Ελλάδας, ενοικίασε μακροχρόνια τα εδάφη του από το μοναστήρι. Έτσι, ανασύστησε τον αμπελώνα των περίπου 110 στρεμμάτων και τον μετεξέλιξε σε ένα αυτόνομο «estate», απ’ όπου προκύπτουν τα κρασιά Κτήμα Μέγα Σπήλαιο, από σταφύλια βιολογικής γεωργίας και με αυστηρά περιορισμένες στρεμματικές αποδόσεις.
Για να δώσουμε καλύτερα το στίγμα του κτήματος, θα μπορούσαμε να πούμε πως, όπως εμβληματικοί ευρωπαϊκοί οινικοί οίκοι, π.χ. η ιταλική Marchesi Antinori και η ισπανική Familia Torres, συνδυάζουν τη μεγάλη παραγωγή τους με ξεχωριστά οινοποιητικά εγχειρήματα υψηλής ποιότητας —όπως το Tenuta Tignanello και το Waltraud Winery, αντίστοιχα—, έτσι και η Cavino διατηρεί το Κτήμα Μέγα Σπήλαιο.
Πλέον, η παραγωγή προέρχεται όχι μόνο από τον πρώην μοναστηριακό αμπελώνα, το «Μεγάλο Αμπέλι», όπως λέγεται, αλλά και από τρία ακόμη σημεία της ευρύτερης περιοχής, με το δικό τους ξεχωριστό τερουάρ: τη Φτέρη (800 έως 900 μέτρα), την Τράπεζα (περίπου 830 μέτρα) και τη Βρόσθενα (800 έως 850). Έτσι, η συνολική έκταση φτάνει τα περίπου 500 στρέμματα. Όταν τα σταφύλια προέρχονται από αμπελώνες εκτός του Μεγάλου Αμπελιού τα κρασιά φέρουν την ονομασία «Μέγα Σπήλαιο» (χωρίς τη λέξη «Κτήμα»).
Γενικώς, έμφαση έχει δοθεί τόσο στις γηγενείς ποικιλίες, όπως το λαγόρθι, η μαυροδάφνη, το μαύρο καλαβρυτινό και άλλες ελληνικές αλλά μη γηγενείς, όπως το ασύρτικο και η μαλαγουζιά, όσο και σε έναν σημαντικό αριθμό ξένων ποικιλιών για πειραματισμό. Από αυτές γεννιούνται οι πιο σύνθετες, βραβευμένες και ultra-premium ετικέτες του ομίλου.

Το πιο πρόσφατο πειραματικό εγχείρημα στο αμπέλι είναι η φύτευση της ποικιλίας Grüner Veltliner μόλις πριν από δύο χρόνια (προηγούμενη φωτογραφία), για την οποία, μάλιστα, «εξασφαλίστηκε ειδική άδεια, καθώς δεν περιλαμβάνεται στις ξένες ποικιλίες που επιτρέπεται να φυτεύονται στην Ελλάδα. Έχουμε ήδη βγάλει ένα ενδεικτικό πρώτο κρασί, απολύτως δοκιμαστικά, και είναι πολύ ενθαρρυντικό», λέει ο Στέλιος Τσίρης, οινολόγος του ομίλου και ψυχή της παραγωγής στο Κτήμα Μέγα Σπήλαιο. Μάλιστα, ετικέτες κρασιών αυτού του μπουτίκ οινοποιείου φέρουν την ιδιόχειρη υπογραφή του.

Ο ευλογημένος αμπελώνας
Το Μεγάλο Αμπέλι, το ιστορικό «οινοπέδιο» του κτήματος, εκτείνεται με αμφιθεατρική διάταξη, φτάνοντας μέχρι το χείλος του φαραγγιού του Βουραϊκού. Λίγο ψηλότερα από το ενιαίο σύνολό του, ένα μικρό πλάτωμα, φυτεμένο σε σχήμα στέγης και γνωστό ως «πεζούλα» (προηγούμενη φωτογραφία), αξιοποιήθηκε επίσης για φύτευση αμπελιού (ασύρτικο) «Εκεί οι μοναχοί καλλιεργούσαν κάποτε τα οπωροκηπευτικά τους», σημειώνει ο Σπύρος Λεμάνης, ο αεικίνητος υπεύθυνος οινοτουρισμού του Κτήματος Μέγα Σπήλαιο.
Δεν μιλάμε, λοιπόν, απλώς για ένα όμορφο αγροτικό τοπίο. Πρόκειται για έναν τόπο φορτισμένο, που «συγκαταλέγεται ανάμεσα στα πιο ισχυρά ενεργειακά σημεία της Ελλάδας», αναφέρει ο κ. Τσίρης. Πράγματι, αυτό γίνεται αισθητό τόσο εκεί όσο και στα ίδια τα «γεμάτα ενέργεια», όπως τα αποκαλεί, κρασιά του. Αυτή την ξεχωριστή ενέργεια του «ευλογημένου» οικοσυστήματος —εντός και εκτός εισαγωγικών, λόγω της μοναστηριακής του ρίζας— τη βλέπεις με γυμνό μάτι, τη νιώθεις στον αέρα και την εισπράττεις ως εσωτερική δόνηση.

Οινοποιείο-κόσμημα, ένα με το τοπίο
Στο οινοποιείο, χτισμένο σε κεκλιμένο έδαφος, στη μία πλευρά του αμπελώνα, κυριαρχούν το ξύλο και, κυρίως, η πέτρα, κάνοντάς το ένα με το περιβάλλον. Το πιο συγκινητικό, ίσως, στοιχείο της αρχιτεκτονικής του είναι οι κορμοί δέντρων που λειτουργούν ως στηρίγματα και διατηρήθηκαν ανέπαφοι στο εσωτερικό του κατά την ανακαίνιση (προηγούμενη φωτογραφία), θυμίζοντας ότι η φύση έχει πάντα τον πρώτο λόγο. Ο χώρος της οινοποίησης βρίσκεται κάτω από την αίθουσα γευσιγνωσίας και είναι ορατός μέσα από γυάλινες νησίδες στο ταβάνι του, που αποτελεί ταυτόχρονα το δάπεδο του χώρου των γευστικών δοκιμών, ακριβώς από πάνω (επόμενη φωτογραφία). Έτσι, οι επισκέπτες βλέπουν απευθείας στην καρδιά της παραγωγής.

Στον αμιγώς οινοποιητικό χώρο, μια γέφυρα ανάμεσα στο χθες και το σήμερα χτίστηκε μέσα από μια σπουδαία λεπτομέρεια. Οι παλιές πετρόχτιστες δεξαμενές των μοναχών δεν γκρεμίστηκαν· διατηρήθηκαν, όχι μόνο από σεβασμό, αλλά και για να εξακολουθήσουν να αξιοποιούνται. Έτσι, ντύθηκαν εσωτερικά με ένα ειδικό υλικό που σχεδιάστηκε για την περίπτωση (επόμενη φωτογραφία). Η εφαρμογή αυτή έγινε σε συνεργασία με τη γνωστή εταιρεία μονωτικών και συναφών υλικών Durostick, της οποίας, μάλιστα, «ο ιδιοκτήτης είναι φανατικός οινόφιλος», λέει ο οινολόγος. Με το ειδικό αυτό υλικό, η εσωτερική επένδυση εξασφαλίζει ότι το κρασί, ως όξινο διάλυμα, δεν αντιδρά με το αλκαλικό τσιμέντο, επιτρέποντας στην παράδοση να λειτουργεί με απόλυτα σύγχρονους και ελεγχόμενους όρους.

Μοναδικά αμπελοτόπια
Ίσως οι μοναχοί να ήταν φωτισμένοι, καθώς όλα εδώ λειτουργούν λες και ο τόπος αυτός ήταν ανέκαθεν πλασμένος για να γεννά σταφύλια για κρασί και να εμπνέει πειραματισμούς. Το οικοσύστημά του είναι μοναδικά ευεργετημένο: προστατευμένο από ακραία φαινόμενα, απολαμβάνει ένα σταθερό ρεύμα δροσερών ανέμων, ενώ τα χιόνια ακόμη και του πιο βαριού χειμώνα δεν ξεπερνούν τα 40 εκατοστά. Από τη μία πλευρά, η δροσερή θαλασσινή αύρα που ανεβαίνει από τον Κορινθιακό Κόλπο διοχετεύεται μέσα από το φυσικό κανάλι του φαραγγιού του Βουραϊκού, ενώ από την άλλη, τα ψυχρά ορεινά ρεύματα που κατεβαίνουν από τις κορυφές του Χελμού δημιουργούν ένα διαρκές, αναζωογονητικό φιλτράρισμα του αέρα.
Μόνο τυχαίο δεν είναι που η οινολόγος-«ιέρεια» του ελληνικού κρασιού, Σταυρούλα Κουράκου, είχε μνημονεύσει την ορεινή αυτή αμπελουργική περιοχή ως «ένα από τα πιο ενδιαφέροντα αμπελουργικά οικοσυστήματα του κόσμου. Μια μοναδική στον κόσμο αμπελουργική ζώνη, με εξαιρετική εδαφοκλιματική σύσταση, καθώς σκαρφαλώνει σε ήπιες βόρειες πλαγιές και δέχεται τους θαλάσσιους δροσερούς ανέμους που προστατεύουν τους καρπούς από τον καύσωνα του καλοκαιριού». «Εδώ έκανε τα πειράματά της», λέει ο Γιάννης Αναστασίου, ο οποίος, μαζί με τον αδελφό του Θεόδωρο, είναι οι σημερινοί ιδιοκτήτες της Cavino και, βέβαια, βρίσκονται στο τιμόνι της.
Πράγματι, αυτό το μοναδικό αιολικό σύστημα, σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες, εξασφαλίζει το καλοκαίρι μια μεγάλη θερμοκρασιακή διαφορά ανάμεσα στη μέρα και τη νύχτα, στοιχείο ανεκτίμητο για την παραγωγή κορυφαίων κρασιών. Ακόμη πιο ευεργετικό είναι το γεγονός ότι, παρότι ο αμπελώνας δεν αρδεύεται, τα κλήματα δεν στρεσάρονται ακραία. Ακόμη και σε χρονιές απόλυτης ανομβρίας, από τα μέσα της άνοιξης έως τον τρύγο, ο μάλλον πλούσιος υδροφόρος ορίζοντας και η προσαρμογή των ποικιλιών αμπέλου κρατούν τα φυτά ζωντανά. «Οι εσοδείες εδώ έχουν σπάνια σταθερότητα και συνέχεια», παρατηρεί ο Στέλιος Τσίρης.

«Οινοποίηση Τερουάρ»
Στο οινοποιείο, η φιλοσοφία είναι σαφής: το τερουάρ πρέπει να μιλάει αυτούσιο μέσα στο ποτήρι. Ο οινολόγος ονομάζει αυτή την προσέγγιση «οινοποίηση τερουάρ». «Είμαι όσο πιο διακριτικός γίνεται», εξομολογείται, όχι γιατί αισθάνεται υποχρεωμένος να ακολουθεί κάποια τάση, όπως αυτή των φυσικών κρασιών ή των κρασιών ήπιων παρεμβάσεων, αλλά γιατί, όπως εξηγεί, «τα κρασιά δεν θέλω να τα πηγαίνω προς κάπου εγώ, αλλά το ίδιο το σταφύλι τους». Όταν τον ρωτάς αν νιώθει δικαιωμένος και ευχαριστημένος από το αποτέλεσμα αυτής της πολυετούς προσπάθειας, η απάντησή του, κάθε άλλο παρά προσποιητή, είναι γεμάτη νόημα. «Είμαι ευχαριστημένος που τα αποτελέσματα είναι αυτά που είναι», λέει και όταν μιλάει για το Μέγα Σπήλαιο, τα αμπέλια και τα κρασιά του παίρνει εκφράσεις που μαρτυρούν γλαφυρά τη χαρά του (προηγούμενη φωτογραφία).

Η δύναμη της ταπεινότητας και η επόμενη γενιά
Παρά το γεγονός ότι αυτήν τη στιγμή κατέχουν και διοικούν τη μεγαλύτερη οινοποιία στην Ελλάδα, έχοντας παράλληλα αναδείξει το Κτήμα Μέγα Σπήλαιο σε κορυφαίο οινικό προορισμό, οι αδελφοί Αναστασίου παραμένουν ταπεινοί όσον αφορά την προσωπική και επιχειρηματική τους προβολή. «Προσεγμένα βήματα θέλουμε να κάνουμε πάντα», λέει λακωνικά ο Γιάννης Αναστασίου (πρώτος από αριστερά στην προηγούμενη φωτογραφία, με τον αδερφό του Θεόδωρο). Μιλώντας για τον οινοτουρισμό, η διευθύντρια μάρκετινγκ Μαριέττα Δεκαβάλα εξηγεί ότι «το κτήμα είναι πλέον οργανωμένο οινοτουριστικά και ανοιχτό για το κοινό κατόπιν συνεννόησης». Οι επισκέπτες μπορούν να συμμετάσχουν σε γευσιγνωσίες στην ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα με θέα στο φαράγγι.
Ευτύχημα είναι, δε, πως υπάρχει και οινική διάδοχη κατάσταση στο πρόσωπο του γιου του Γιάννη: ο 19χρονος Κωνσταντίνος σπουδάζει ήδη οινολογία στη Γερμανία, στο περίφημο ινστιτούτο Geisenheim. Φέρει το όνομα του παππού του και συνιδρυτή της εταιρείας (1958), ο οποίος την ονόμασε συνδυάζοντας τα αρχικά του ονοματεπωνύμου του (Κ & Α), σε λατινικούς χαρακτήρες (C & A), με τη λέξη vino (κρασί στην ιταλική γλώσσα), δημιουργώντας έτσι το όνομα «Cavino». Πρόκειται για μια εταιρεία που έμελλε να γίνει ο σημερινός κολοσσός, στο πλαίσιο του οποίου το Κτήμα Μέγα Σπήλαιο παράγει ήδη 22 ετικέτες, συν μία από την ποικιλία μαλμπέκ, η οποία δεν έχει κυκλοφορήσει ακόμη στην αγορά.

Η «μητέρα» Cavino
Η αχαϊκή οινοποιητική εταιρεία Cavino (οι εγκαταστάσεις της κοντά στο Αίγιο, στην προηγούμενη φωτογραφία) καταγράφει εντυπωσιακό ετήσιο κύκλο εργασιών πολλών δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ, παραγωγή εκατομμυρίων φιαλών και μια ευρύτατη γκάμα ετικετών που ξεπερνά τις 50. Παράλληλα, αναπτύσσει έντονη εξαγωγική δραστηριότητα, διοχετεύοντας πάνω από το 70% της παραγωγής της σε περισσότερες από 55 χώρες σε όλο τον κόσμο.
Μέσα από ένα μπαράζ ιστορικών εξαγορών και στρατηγικών εμπορικών συμφωνιών, ο όμιλος της Cavino έχει εξελιχθεί στον αδιαμφισβήτητο ηγέτη της ελληνικής οινοποιίας, με ισχυρή παρουσία πλέον και στον κλάδο της αποσταγματοποιίας, διευρύνοντας διαρκώς το χαρτοφυλάκιό του. «Είμαστε οι μεγαλύτεροι και με διαφορά», λένε με υπερηφάνεια οι αδελφοί Αναστασίου.
Κορυφαίος σταθμός σε αυτή την πορεία αποτελεί η ολοκλήρωση της εξαγοράς του 100% της ιστορικής οινοποιίας «Ελληνικά Κελλάρια Οίνων» (Δ. Κουρτάκης Α.Ε.) στις αρχές του 2025, μια κίνηση που εκτόξευσε τον συνολικό ετήσιο τζίρο του ομίλου στα 60 εκατομμύρια ευρώ. Η premium παρουσία του ομίλου ενισχύθηκε με την απόκτηση του Κτήματος Νέμειον στη Νεμέα, στα τέλη του 2024, το οποίο ανήκε προηγουμένως στον οινοποιό Γιώργο Βασιλείου. Παράλληλα, το εμπορικό εκτόπισμα του ομίλου μεγάλωσε σημαντικά με τη συμφωνία που τέθηκε σε ισχύ στις αρχές του 2024, βάσει της οποίας έχει αναλάβει κατ’ αποκλειστικότητα το δίκτυο διανομής, διακίνησης και διάθεσης των κρασιών του οινοποιητικού συνεταιρισμού Σαντορίνης Santo Wines, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε περισσότερες από 50 χώρες του εξωτερικού. Σημειώνεται, δε, πως από το 2016 ο όμιλος διατηρεί σταθερή παρουσία και στη Σάμο, ενώ η στρατηγική επέκταση της Cavino επισφραγίζεται και στον τομέα των αποσταγμάτων, με την απόκτηση του 60% της ιστορικής αποσταγματοποιίας «Μπαμπατζίμ» (Babatzim).


