Το Wine Advocate στην Ελλάδα
«Σήμερα, η μεγαλύτερη δύναμη της Ελλάδας ίσως να βρίσκεται στη διαφύλαξη και στη διατήρηση των ποικιλιών, των αμπελώνων, των παραδόσεων και των τόπων που δεν υπάρχουν πουθενά αλλού». Αυτό είναι το συμπέρασμα της Monica Larner, μίας από τις πλέον αναγνωρισμένες και βραβευμένες κριτικούς οίνου παγκοσμίως, η οποία αναδεικνύει ακριβώς αυτά τα στοιχεία ως το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Ελλάδας. Την άποψή της διατυπώνει σε εκτενές άρθρο της στο Wine Advocate του Robert Parker, στο οποίο είναι υπεύθυνη για το ελληνικό κρασί από τον Ιούνιο του 2023.
Ο Robert Parker ίδρυσε το Wine Advocate το 1978 και για τα επόμενα 28 χρόνια η ενασχόλησή του με το ελληνικό κρασί ήταν εντελώς περιστασιακή: πού και πού ο ίδιος ή ο βοηθός του, ο Pierre Rovani, δοκίμαζαν κάποιο ελληνικό κρασί που έπεφτε στα χέρια τους και που ήδη κυκλοφορούσε στην αμερικανική αγορά, κυρίως στην κατηγορία «bargain wines», δηλαδή φτηνά κρασιά. Όλα άλλαξαν για την Ελλάδα το 2006, όταν ο Πάρκερ προσέλαβε τον Mark Squires, που ανέλαβε τα κρασιά της Πορτογαλίας, του Ισραήλ, του Λιβάνου και της Ελλάδας. Πιο «other» πεθαίνεις, αλλά καλύτερα από το τίποτα. Ήταν μια μεγάλη αναβάθμιση για τη χώρα μας και ο Σκουάιαρς άρχισε να γράφει τακτικά για το ελληνικό κρασί στο επιδραστικό Wine Advocate μέχρι τον Ιούνιο του 2023, όταν αποχώρησε και την Ελλάδα «ανέλαβε» η Μόνικα Λάρνερ.
Η τοποθέτησή της ως υπεύθυνης για το ελληνικό κρασί αποτελεί ακόμα μια αναβάθμιση για αυτό. Η κα Λάρνερ είναι γνωστή για την απόλυτη εξειδίκευσή της στον ιταλικό αμπελώνα, που την έκανε γνωστή. Αν κρίνουμε από τα άρθρα που έχει ήδη δημοσιεύσει για το ελληνικό κρασί, το αντιμετωπίζει με πολύ μεγάλη σοβαρότητα και έναν ενθουσιασμό που μάλλον έλειπε από τα γραπτά του Σκουάιαρς, ο οποίος κάποιες φορές έδινε την εντύπωση πως η Ελλάδα ήταν για αυτόν «καταναγκαστικά έργα». «Η κα Λάρνερ είναι πολύ ζεστή με το ελληνικό κρασί και φαίνεται, πραγματικά, να ενδιαφέρεται για αυτό. Είναι, έτσι κι αλλιώς, ένας πολύ πιο ζεστός άνθρωπος από τον Μαρκ Σκουάιαρς, που ήταν, σαφώς, αρκετά απόμακρος», λέει ο οινοποιός Σταμάτης Μυλωνάς από την Κερατέα της Αττικής. Ως ένας από τους παραγωγούς που επισκέφθηκε η οινοκριτικός, ο κ. Μυλωνάς έχει προσωπική εμπειρία και από τους δύο υπεύθυνους του Wine Advocate για την Ελλάδα, τη νυν και τον τέως.

Το ανταγωνιστικό μας πλεονέκτημα
Η Μόνικα Λάρνερ, μετά την τελευταία, τρίτη επίσκεψή της στην Ελλάδα στο τέλος της περασμένης άνοιξης, δημοσίευσε στο Wine Advocate το άρθρο με τίτλο «Greece: The Importance of Being Greek». Πρόκειται για ένα εκτενές ρεπορτάζ, όπου η οινοκριτικός επικεντρώνεται στις γηγενείς ποικιλίες της χώρας. Στο πλαίσιο της έρευνάς της, η κα Λάρνερ επισκέφθηκε οινοποιεία της Αττικής και της Πελοποννήσου, ενώ δοκίμασε και αξιολόγησε 326 κρασιά από διάφορες περιοχές της χώρας, μεγάλο μέρος αυτών σε συνεργασία με τη σχολή κρασιού WSPC.
Το συμπέρασμα της είναι ξεκάθαρο: η σταδιακή απομάκρυνση από τη χρήση αναγνωρίσιμων ξένων ποικιλιών και η έμφαση στις γηγενείς ποικιλίες, στα παλιά αμπέλια, στην ιστορία κάθε περιοχής και στις τοπικές παραδόσεις είναι αυτό που θα δημιουργήσει μια ξεκάθαρη οινική ταυτότητα, που θα διακρίνει και θα ξεχωρίζει την Ελλάδα στον διεθνή οινικό χάρτη.
Στο άρθρο της σημειώνει ότι η Ελλάδα έχει 300 καταγεγραμμένες γηγενείς ποικιλίες, εκ των οποίων οι 40-50 καλλιεργούνται ευρέως, συμπεριλαμβανομένων των τεσσάρων τοποποικιλιών, που αποκαλεί ambassador grapes: αγιωργίτικο, ασύρτικο, μοσχοφίλερο και ξινόμαυρο. Επιμένει, όμως, ότι η διατήρηση όλων των ποικιλιών, καταγεγραμμένων και μη, είναι ύψιστης σημασίας.
Στο σημείο αυτό φέρνει ως παράδειγμα τον γεωπόνο και οινοποιό Λευτέρη Αναγνώστου, που με το εγχείρημά του ēkhô Wines διασώζει και οινοποιεί τοπικές ποικιλίες, κάποιες από τις οποίες παραμένουν άγνωστες, αλλά και αυτόρριζους αμπελώνες 150-200 ετών στη Νάξο, τη Σαντορίνη και τη Λήμνο.
Σαντορίνη: μια κορυφή με αβέβαιο μέλλον
Η Μόνικα Λάρνερ φέρνει τη Σαντορίνη ως παράδειγμα των κινδύνων που αντιμετωπίζει η ελληνική αμπελουργική κληρονομιά, τόσο λόγω της κλιματικής αλλαγής όσο και της εγκατάλειψης των παραδοσιακών αμπελώνων, με βασικούς λόγους τους εξής:
- Τις παρατεταμένες ξηρασίες των τελευταίων ετών και την έλλειψη νερού, που έχουν οδηγήσει σε σημαντική μείωση της παραγωγής και σε δυσθεώρητη αύξηση των τιμών των σταφυλιών.
- Την ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη, που έχει επιφέρει σημαντική αύξηση στις τιμές της γης.
Δεν παραλείπει να αναφερθεί στις εξαιρετικά δυσμενείς προβλέψεις του καθηγητή οινολογίας και οινοποιού Γιάννη Παρασκευόπουλου, ο οποίος, με βάση διάγραμμα που διατηρεί για την ετήσια παραγωγή σταφυλιών στη Σαντορίνη, προβλέπει τη «συντέλεια» του σαντορινιού αμπελώνα σε μόλις 10 χρόνια από σήμερα, το 2036 (έναντι του 2042 σε παλαιότερη πρόβλεψή του). «Για να το πούμε απλά, κινδυνεύουμε να χάσουμε τον πιο ιστορικό αμπελώνα του πλανήτη», είπε χαρακτηριστικά ο οινοποιός στη δημοσιογράφο.
Η Μόνικα Λάρνερ βρίσκει, όμως, στοιχεία για να αισιοδοξεί. Ως θετικά σημάδια βλέπει την επέκταση προς τη Θηρασιά, όπου το οινοποιείο Μικρά Θήρα έχει προχωρήσει σε νέες φυτεύσεις, διατηρώντας παράλληλα παλαιούς αμπελώνες, την αγορά γης από οινοποιίες όπως οι Αμπελώνες Βασάλτη και το Κτήμα Αργυρού, την αναβίωση ιστορικών αμπελώνων από την Κανάβα Χρυσού-Τσέλεπος, καθώς και τις στρατηγικές επενδύσεις από το Κτήμα Άλφα και το Κτήμα Κυρ-Γιάννη.
Ό,τι σώζεται πρέπει να σωθεί
Η κα Λάρνερ θεωρεί σημαντικά και άλλα παραδείγματα αναβίωσης και διατήρησης αμπελώνων, που λίγο ή πολύ συναντώνται σχεδόν σε όλη την Ελλάδα.
- Την τιτάνια προσπάθεια του Γιώργου Τσιμπίδη να στηρίξει και να προβάλει μια κορυφαία οινοποιητική κληρονομιά στην περιοχή της Μονεμβασιάς: τον γλυκό οίνο Μονεμβασία-Malvasia, που ανάγεται στους μεσαιωνικούς και βυζαντινούς χρόνους και, χάρη και στις ανάλογες προσπάθειες της αείμνηστης οινολόγου Σταυρούλας Κουράκου, αναδείχθηκε σε ΠΟΠ.
- Την αποκατάσταση του ιστορικού μοναστηριακού αμπελώνα «Μεγάλο Αμπέλι» από το Μέγα Σπήλαιο της Cavino.
- Τη διάσωση ποικιλιών όπως οι δαφνί, πλυτό και μελισσάκι από το Οινοποιείο Λυραράκη στην Κρήτη, το οποίο αναδεικνύει περισσότερες από 11 γηγενείς ποικιλίες και συνεχίζει να αναζητά άλλες ξεχασμένες σε όλο το νησί.
- Τη διάσωση τοπικών ποικιλιών στη Νάξο, όπως το ποταμίσι, από τα οινοποιεία Terra Grazia και Tranampelo.
- Την προσπάθεια του Ευρυβιάδη Σκλάβου στην Κεφαλλονιά για τη διαφύλαξη της ποικιλίας ζακυνθινό.
- Τη διάσωση και την ανάδειξη της λημνιώνας από το Κτήμα Ζαφειράκη, η οποία πλέον αποτελεί μια πολλά υποσχόμενη σκουρόχρωμη ποικιλία του ελληνικού αμπελώνα και καλλιεργείται και από άλλους οινοποιούς.
- Την προσπάθεια του Οινοποιείου Τρουπή να αναδείξει το μοσχοφίλερο σε διαφορετικές εκφάνσεις κ.ά.
Να μην γίνει το ασύρτικο άλλο ένα pinot grigio
Όσον αφορά την αιχμή του δόρατος του ελληνικού κρασιού παγκοσμίως, την ποικιλία ασύρτικο, η κα Λάρνερ θέτει έναν σημαντικό προβληματισμό.
Θεωρεί σαφώς το ασύρτικο την πιο αναγνωρίσιμη ελληνική ποικιλία διεθνώς. Είναι, σίγουρα, αυτή που έχει αξιολογηθεί και βαθμολογηθεί περισσότερο και από την ομάδα του Robert Parker. Είναι, επίσης, αυτή που έχει ταξιδέψει μακρύτερα και έχει σημειώσει τη μεγαλύτερη επιτυχία στις διεθνείς αγορές, καθώς έχει φυτευτεί και εκτός Ελλάδας, στην Αυστραλία, τη Νότια Αφρική, τη Γαλλία και αλλού στην Ευρώπη. Διατηρεί, άλλωστε, την ικανότητα να δίνει κρασιά υψηλής ποιότητας υπό ευρύ φάσμα συνθηκών καλλιέργειας, πάντα με φρεσκάδα και συχνά με ορυκτό χαρακτήρα. Γι’ αυτό έχει χαρακτηριστεί ως «το ρίσλινγκ της Μεσογείου». Θεωρεί, επίσης, ότι το ασύρτικο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη Σαντορίνη, παρότι πλέον φυτεύεται σε ολόκληρη την ηπειρωτική Ελλάδα.
Ωστόσο, «η ανησυχία μου είναι μήπως καταλήξει να μοιάσει με το Pinot Grigio. Ένα σταφύλι τόσο αποκομμένο από τις ρίζες του και τόσο απογυμνωμένο από την ταυτότητά του, ώστε ελάχιστη σημασία έχει πια πού φυτεύεται: στην Ιταλία ή στην Καλιφόρνια», λέει.
Φοβάται, δε, μήπως η εμπορική επιτυχία του σημαίνει ότι μπορεί να χρειαστεί να «θυσιαστεί», ώστε να διαφυλαχθούν οι υπόλοιπες ελληνικές ποικιλίες.
Η δημοσιογράφος μεταφέρει, μάλιστα, την άποψη ενός παραγωγού, ο οποίος θα ήταν πρόθυμος να «θυσιάσει» το ασύρτικο για να ανοίξει ο δρόμος στις υπόλοιπες ελληνικές ποικιλίες και συνδέει τον προβληματισμό αυτό με τον μύθο του βασιλιά Κόδρου, που θυσιάστηκε για να σωθεί η Αθήνα.
Στους αμπελώνες Αττικής και Πελοποννήσου
Η πρόσφατη εξόρμηση της Μόνικα Λάρνερ στους ελληνικούς αμπελώνες αφορούσε τις αμπελουργικές ζώνες της Αττικής και της Πελοποννήσου.
Το ανάγλυφο των ήπιων λόφων της Αττικής, με τα ελαιόδεντρα, τις συκιές και τα διάσπαρτα πευκοδάση, της έκανε εντύπωση, όπως και τα φτωχά σε οργανική ύλη, κυρίως αμμώδη και πλούσια σε ασβεστόλιθο εδάφη της, όπου καλλιεργείται κυρίως το σαββατιανό, η κατεξοχήν ποικιλία της ρετσίνας. Τα οινοποιεία που επισκέφθηκε ήταν εκείνα του Βασίλη Παπαγιαννάκου και του Σταμάτη Μυλωνά.
Στην Πελοπόννησο, εντύπωση της έκανε η σημαντική γεωγραφική ποικιλομορφία, αλλά και το μεγάλο υψόμετρο στο οποίο καλλιεργείται το μοσχοφίλερο στη Μαντινεία, όπου επισκέφθηκε τα οινοποιεία του Γιάννη Τσέλεπου και του Γιάννη Τρουπή.
Στους ορεινούς αμπελώνες της Νεμέας περιπλανήθηκε με τον Δημήτρη Σκούρα και κατέληξε στους ημιορεινούς αμπελώνες του Κουτσίου, στο Κτήμα Γαίας.
Την αναβίωση των ποικιλιών μονεμβασιά, κυδωνίτσα κ.ά. παρακολούθησε από κοντά στη Λακωνία, στο πλαίσιο της επαφής της με την Οινοποιητική Μονεμβασιάς της οικογένειας Τσιμπίδη.
Εντυπωσιάστηκε, όπως ήταν αναμενόμενο, από το μεγάλο υψόμετρο των αμπελώνων της Αχαΐας, αυτών που περιβάλλουν τα Καλάβρυτα, αναδεικνύοντας τη δυνατότητα γηγενών και διεθνών ποικιλιών να αποδώσουν σε ψυχρά κλίματα, όπως συμβαίνει με τα αμπέλια του Μεγάλου Σπηλαίου.
Οι επισκέψεις αυτές έπεισαν την κα Λάρνερ πως η Ελλάδα έχει έναν μοναδικό οινικό πλούτο, με πλήθος γηγενών ποικιλιών σε ιστορικούς αμπελώνες με ιδιαίτερα τοπικά χαρακτηριστικά.
Γι’ αυτό το συμπέρασμα της δημοσιογράφου είναι πως η χώρα μας πρέπει να βασίσει τη διεθνή αναγνώριση και την εμπορική της ανάπτυξη στη διαφύλαξη ακριβώς αυτής της αμπελουργικής κληρονομιάς, που σαφώς είναι και πολιτιστική. Να επικεντρωθεί περισσότερο σε αυτό που κάνει τα κρασιά της μοναδικά ελληνικά, ώστε να γίνουν ανταγωνιστικά και σε διεθνές επίπεδο.


