Η έντονη κακοκαιρία που έπληξε μεγάλο μέρος της χώρας στις 24 Ιουλίου προκάλεσε σοβαρά προβλήματα σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας, ωστόσο οι επιπτώσεις στην αμπελουργία αποδείχθηκαν τελικά περιορισμένες και αυστηρά τοπικές. Η μοναδική περιοχή όπου καταγράφηκαν εκτεταμένες έως και ολοκληρωτικές ζημιές σε αμπελώνες ήταν το Δαμάσι Λάρισας και γειτονικές κοινότητες. Στις περισσότερες αμπελουργικές ζώνες, οι βροχοπτώσεις είτε δεν συνοδεύτηκαν από χαλάζι είτε είχαν περιορισμένη ένταση, λειτουργώντας, σύμφωνα με παραγωγούς, ακόμη και ανακουφιστικά, ιδίως για τους ξερικούς αμπελώνες.

Μια ασυνήθιστα σφοδρή κακοκαιρία-αστραπή

Η κακοκαιρία είχε ασυνήθιστα χαρακτηριστικά για τα τέλη Ιουλίου. Μέσα σε λίγες ώρες εκδηλώθηκαν ισχυρές καταιγίδες, τοπικές χαλαζοπτώσεις μεγάλης έντασης, θυελλώδεις άνεμοι και περισσότερες από 58.000 ηλεκτρικές εκκενώσεις, ενώ μέχρι και χιονόπτωση καταγράφηκε στις υψηλότερες κορυφές του Ολύμπου. Σύμφωνα με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, το φαινόμενο παρουσίασε χαρακτηριστικά περισσότερο φθινοπωρινής παρά καλοκαιρινής ατμοσφαιρικής διαταραχής.

Η χρονική συγκυρία κατέστησε το φαινόμενο ιδιαίτερα κρίσιμο για την αμπελοκαλλιέργεια, καθώς οι περισσότεροι ελληνικοί αμπελώνες βρίσκονται αυτήν την περίοδο στο στάδιο του περκασμού, κατά το οποίο οι ρώγες αποκτούν το τελικό τους χρώμα και ξεκινά η φάση της ωρίμασης. Σε αυτό το στάδιο, ακόμη και σύντομες αλλά έντονες χαλαζοπτώσεις μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές απώλειες παραγωγής και σημαντική υποβάθμιση της ποιότητας των σταφυλιών.

Τεράστια η καταστροφή στο Δαμάσι

Αυτό, ακριβώς, συνέβη στο Δαμάσι Λάρισας και σε όμορες περιοχές του, που δέχθηκαν το μεγαλύτερο πλήγμα του φαινομένου, αποτελώντας εξαίρεση στον κατά τα άλλα περιορισμένο αντίκτυπο της κακοκαιρίας. Παρότι η χαλαζόπτωση διήρκεσε περίπου είκοσι λεπτά, η ένταση και η πυκνότητά της αποδείχθηκαν καταστροφικές για χιλιάδες στρέμματα αμπελώνων.

Σύμφωνα με δήλωση πηγής μας από τον Οινοποιητικό Συνεταιρισμό Τυρνάβου, «η καταστροφή στα αμπέλια του Δαμασίου είναι ολοκληρωτική. Δεν έμεινε ρώγα στα φυτά», αποτυπώνοντας μια εικόνα καθολικής απώλειας της παραγωγής σε μεγάλο μέρος της περιοχής.

Την έκταση των ζημιών επιβεβαιώνει και ο οινοποιός Χρήστος Ζαφειράκης από το ομώνυμο Κτήμα στον Τύρναβο, ο οποίος εξηγεί ότι το αεροσκάφος του προγράμματος εναέριας αντιχαλαζικής προστασίας επιχειρούσε καθ’ όλη τη διάρκεια του φαινομένου. Σύμφωνα με τον ίδιο, η επέμβαση αποδείχθηκε αποτελεσματική για την ευρύτερη περιοχή του Τυρνάβου, όμως στο Δαμάσι και ανατολικότερα, στα Πλατανούλια, στα Δένδρα και στην Αγία Σοφία, χιλιάδες στρέμματα αμπελώνων υπέστησαν πολύ μεγάλες έως και καθολικές ζημιές. «Σε πολλά αμπέλια κατέβασε μέχρι και όλα τα φύλλα», αναφέρει χαρακτηριστικά ο οινοποιός, περιγράφοντας το μέγεθος της καταστροφής που προκάλεσε το χαλάζι.

Ανακούφιση στους περισσότερους ελληνικούς αμπελώνες

Πέρα από τη ζώνη του Δαμασίου, η εικόνα που μεταφέρεται από τις υπόλοιπες αμπελουργικές περιοχές της χώρας είναι εντελώς διαφορετική. Οι πληροφορίες που συγκέντρωσε το GWV από παραγωγούς και οινοποιούς σε Αττική, Πελοπόννησο, Βοιωτία, Εύβοια, Φθιώτιδα, Νάουσα, Αμύνταιο, Νεμέα, Μαντινεία, Σαντορίνη, Θράκη, Κυκλάδες και Κρήτη δείχνουν ότι οι ζημιές ήταν μηδενικές ή εξαιρετικά περιορισμένες.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα φαινόμενα εκδηλώθηκαν κυρίως με βροχοπτώσεις και όχι με χαλαζοπτώσεις, γεγονός που απέτρεψε τις καταστροφικές επιπτώσεις που μπορεί να έχει το χαλάζι σε αυτή τη φάση του βλαστικού κύκλου της αμπέλου. Αντίθετα, για πολλούς ξερικούς αμπελώνες, η βροχή λειτούργησε ανακουφιστικά, καθώς ήρθε σε περίοδο υψηλών θερμοκρασιών και αυξημένης υδατικής πίεσης των φυτών.

Στην Αττική, χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Κτήματος Ρωξάνη Μάτσα στην Κάντζα, όπου δεν καταγράφηκε καμία ζημιά. Ανάλογη ήταν η εικόνα και στην Κερατέα, όπου δραστηριοποιείται ο οινοποιός Σταμάτης Μυλωνάς. «Μιλάμε μόλις για 3 mm βροχής, σχεδόν σαν να μην έβρεξε», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι ο βοριάς συνέβαλε στο γρήγορο στέγνωμα των αμπελώνων, περιορίζοντας οποιονδήποτε κίνδυνο από την παραμονή υγρασίας.

Στις γειτονικές της Αττικής περιοχές της Βοιωτίας και της Εύβοιας η εικόνα ήταν επίσης θετική. Η οινοποιός Κική Ακριώτου χαρακτήρισε το φαινόμενο ως «ελαφριά βροχούλα με αέρα», υπογραμμίζοντας ότι για τα μη αρδευόμενα αμπέλια η βροχή αποτέλεσε περισσότερο ανακούφιση παρά απειλή, ενόψει των υψηλών θερμοκρασιών που αναμένονται στη συνέχεια. Όπως εξήγησε, ο μικρός όγκος βροχής δεν ήταν αρκετός ώστε να προκαλέσει απότομη διόγκωση των ρωγών, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε σκασίματα και, στη συνέχεια, σε προβλήματα σήψεως.

Κρήτη και Βόρεια Ελλάδα

Παρόμοια ήταν η εικόνα και στην Κρήτη. Ο οινοποιός Νίκος Δουλουφάκης έκανε λόγο για «τοπικές βροχές», ξεκαθαρίζοντας: «για ζημιές ούτε συζήτηση». Στις Δαφνές, ειδικότερα, η βροχή είχε ως αποτέλεσμα μια «ευεργετική δροσούλα», όπως τη χαρακτήρισε, για τα αμπέλια.

Χωρίς προβλήματα πέρασε η κακοκαιρία και από την Αχαΐα. Στο Κτήμα Παρπαρούση, το οποίο βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τη θάλασσα, δεν σημειώθηκε καμία ζημιά στους αμπελώνες. Παρότι το Αίγιο και η Ηλεία δέχθηκαν μεγαλύτερους όγκους βροχής, οι βροχοπτώσεις δεν συνοδεύτηκαν από χαλάζι και συνεπώς δεν προκάλεσαν τον βαρύ τύπο ζημιών που μπορεί να επιφέρει το συγκεκριμένο φαινόμενο στην αμπελοκαλλιέργεια.

Ανεβαίνοντας προς τη βόρεια Ελλάδα, η εικόνα παραμένει εξίσου θετική. Από το Κτήμα Κυρ-Γιάννη επιβεβαιώθηκε ότι δεν σημειώθηκαν ζημιές στους αμπελώνες της Νάουσας και του Αμυνταίου, δύο από τις σημαντικότερες αμπελουργικές ζώνες της χώρας. «Δεν είχαμε ζημιές στα αμπέλια της Νάουσας και του Αμυνταίου, αλλά ούτε και στη Σαντορίνη», ήταν η ενημέρωση από το οινοποιείο, αφού στο κυκλαδίτικο αυτό νησί δραστηριοποιείται ως Κτήμα Σιγάλα. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η ενημέρωση από το Κτήμα Τσέλεπου, το οποίο επιβεβαίωσε την απουσία προβλημάτων τόσο στη Σαντορίνη όσο και στη Νάουσα, προσθέτοντας: «η ίδια κατάσταση επικράτησε και στις ζώνες της Νεμέας και της Μαντινείας», μιας και ο Γιάννης Τσέλεπος και η οικογένειά του είναι ταυτόχρονα ενεργοί σε Μαντινεία, Νάουσα, Νεμέα, και Σαντορίνη.

Πράγματι, οι συγκεκριμένες περιοχές, παρότι βρίσκονται σε διαφορετικές γεωγραφικές και κλιματικές συνθήκες, ουσιαστικά δεν επηρεάστηκαν από το έντονο φαινόμενο. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι βροχοπτώσεις ήταν περιορισμένες ή δεν συνοδεύτηκαν από χαλάζι.

Φθιώτιδα, Κυκλάδες, Θράκη και Γουμένισσα

Η Φθιώτιδα βρέθηκε πιο κοντά στον πυρήνα της κακοκαιρίας και δέχθηκε έναν πιο έντονο συνδυασμό φαινομένων, με ισχυρή καταιγίδα και τοπικές χαλαζοπτώσεις κατά τις απογευματινές ώρες. Ωστόσο, οι πληροφορίες για εκείνη δεν αναφέρουν σημαντικές ζημιές. Πιο συγκεκριμένα, ο σύμβουλος οινολόγος Σπύρος Ζουμπούλης, αναφερόμενος σε οινοποιείο της περιοχής που παρακολουθεί, σημείωσε: «Δεν αντιμετώπισε κανένα πρόβλημα από την κακοκαιρία της 24ης Ιουλίου». Αντίστοιχα θετική ήταν η εικόνα του και για άλλους αμπελώνες με τους οποίους συνεργάζεται, σε περιοχές της Θράκης και των Κυκλάδων.

Άλλωστε, γενικά για τα νησιά του Αιγαίου, η εξέλιξη του φαινομένου λειτούργησε ευνοϊκά, καθώς οι καταιγίδες άργησαν να φτάσουν εκεί και όταν έφτασαν ήταν σημαντικά εξασθενημένες.

Αξίζει δε να σημειωθεί ότι υπήρξαν και αμπελουργικές περιοχές όπου το φαινόμενο δεν άφησε κανένα αποτύπωμα, καθώς δεν σημειώθηκε ούτε βροχόπτωση. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Γουμένισσας, όπου, σύμφωνα με την οινοποιό Ελένη Κεχρή, «δεν έπεσε σταγόνα».

Η κακοκαιρία της 24^ης Ιουλίου ανέδειξε για ακόμη μία φορά τη μεγάλη ανομοιογένεια των ακραίων καιρικών φαινομένων: ένα σύστημα μικρής χρονικής διάρκειας μπορεί να αφήσει πίσω του εικόνες ολοκληρωτικής καταστροφής σε μια περιορισμένη γεωγραφική ζώνη, ενώ λίγα χιλιόμετρα μακριά οι επιπτώσεις του να είναι ελάχιστες ή ακόμη και ωφέλιμες.

Για τον ελληνικό αμπελώνα, με βάση τα μέχρι τώρα διαθέσιμα στοιχεία, η εξέλιξη του έντονου φαινομένου είχε, ευτυχώς, δυσανάλογα μικρή έκταση. Η χώρα απέφυγε μια γενικευμένη καταστροφή σε μια κρίσιμη φάση στην πορεία προς τον τρύγο εσοδείας 2026, με εξαίρεση το βαρύ πλήγμα που δέχθηκαν το Δαμάσι και οι γειτονικές περιοχές του.

Η κατάσταση στους πληγέντες αμπελώνες αναμένεται να αξιολογηθεί αναλυτικότερα τις επόμενες ημέρες, καθώς θα γίνει σαφέστερη η πραγματική έκταση των ζημιών και η επίδρασή τους.

*Η φωτογραφία του άρθρου είναι από το αρχείο του GWV.