Ο Γιάννης Τσέλεπος αποδεικνύεται ένας από τους πιο πιστούς στην έννοια της ονομασίας προέλευσης Έλληνες οινοποιούς. Είναι ο πρώτος στη χώρα που όχι μόνο δραστηριοποιείται και στις τέσσερις κορυφαίες ζώνες ΠΟΠ της Ελλάδας, Μαντινεία, Νεμέα, Σαντορίνη και Νάουσα, αλλά και επενδύει σε αυτές με τη δημιουργία κτημάτων. Δεν περιορίζεται, δηλαδή, στην παραγωγή κρασιού: βλέπει κάθε περιοχή ως έναν ευρύτερο τόπο παραγωγής, φιλοξενίας και εμπειρίας, συνδέοντας το αμπέλι και το οινοποιείο με το τοπίο, τον τουρισμό και την ίδια την ανάπτυξη της περιοχής.

Η σειρά αναφοράς των εμβληματικών οινοπαραγωγικών περιοχών της Ελλάδας δεν είναι τυχαία. Είναι αυτή που ακολούθησε ο ίδιος στην πορεία του, ξεκινώντας από τη Μαντινεία, όπου παραμένει η έδρα του, στις Ρίζες Τεγέας.

Τέσσερις περιοχές που, για διαφορετικούς λόγους η καθεμία, βρίσκονται στην κορυφή της ιεραρχίας του ελληνικού αμπελώνα, ιστορικά και παραγωγικά. Τέσσερις ΠΟΠ ζώνες που συνδέονται με τέσσερις από τις πιο σημαντικές ελληνικές ποικιλίες αμπέλου, το μοσχοφίλερο, το αγιωργίτικο, το ασύρτικο και το ξινόμαυρο.

Πάντα μελετημένα και προσεκτικά, η τελευταία του επένδυση στη Νάουσα δεν έρχεται απλώς να συμπληρώσει μια πορεία που άρχισε το 1989 στη Μαντινεία, συνεχίστηκε στη Νεμέα το 2003 και στη Σαντορίνη το 2013, προσθέτοντας μία ακόμη περιοχή στο χαρτοφυλάκιο «Τσέλεπος». Η παρουσία του Γιάννη Τσέλεπου και στη Μακεδονία χτίζεται σταδιακά και, κυρίως, μόνο «φινάλε» δεν αποτελεί.

Αυτό γίνεται κατανοητό αν δεις τι σχεδιάζει ο οινοποιός μαζί με την οικογένειά του, βρισκόμενος πραγματικά «εν βρασμώ»: όλο και μεγαλύτερο έλεγχο της πρώτης ύλης, της τεχνολογίας παραγωγής, της ενέργειας, του νερού και, τελικά, του ίδιου του χώρου όπου παράγεται το κρασί, της περιοχής και του τοπίου της, εκεί όπου υποδέχεται και τον κόσμο που το αγαπά.

Μαντινεία: στόχος η αυτάρκεια

Ανάμεσα στα σχέδιά του, το πιο φιλόδοξο είναι ίσως αυτό που αφορά την περιοχή-πυρήνα της παραγωγής του, τη Μαντινεία. «Θέλω να γίνω αυτάρκης από σταφύλι το πολύ σε δέκα χρόνια», λέει. Δηλαδή, το σύνολο της πρώτης ύλης (περίπου 800 τόνοι) που χρειάζεται η οινοποιία του στην Αρκαδία να προέρχεται από δικούς του αμπελώνες και όχι από συνεργασίες.

Για να το πετύχει, συνεχίζει να αγοράζει γη, όπως κάνει εδώ και χρόνια, αλλά πάντα επιλεκτικά. Σήμερα, «όλο και πιο ψηλά», διευκρινίζει, επενδύοντας σε θέσεις όπου το υψόμετρο μπορεί να λειτουργήσει ως ασπίδα απέναντι σε απειλές του αμπελώνα, ανάμεσά τους μία από τις σημαντικότερες: τον παγετό. «Τον γλιτώνεις σε υψόμετρο πάνω από 850 μέτρα, αλλά σε πλαγιές», εξηγεί.

Στις εν λόγω πλαγιές, έχουν ήδη γίνει νέες φυτεύσεις 11 στρεμμάτων με καμπερνέ σοβινιόν και κολινιάτικο, με σκοπό τη συνεισφορά του τελευταίου στη δημιουργία πιο μαλακών ερυθρών κρασιών. Σήμερα, ο αμπελώνας Τσέλεπου στη Μαντινεία ξεπερνά τα 600 στρέμματα. «Σκοπός μας είναι περίπου τα 800 στρέμματα για να αποκτήσουμε αυτονομία», λέει ο Γιάννης Τσέλεπος. Ήδη έχουν συμφωνηθεί άλλα 42 στρέμματα, πάντα σε πλαγιές, για τα οποία επισημαίνει: «Σε ορισμένα σημεία η μορφολογία του εδάφους απαιτεί μέχρι και πεζούλες».

Καθώς το οινοποιείο της Μαντινείας βρίσκεται εδώ και καιρό σε πλήρη αναμόρφωση και επέκταση, ο σχεδιασμός του από την αρχή προβλέπει την εξυπηρέτηση αυτής της παραγωγής. Η επέκταση του αμπελώνα, επομένως, δεν είναι μια απλή επιχειρηματική κίνηση, αλλά μέρος ενός ενιαίου σχεδίου.

Νεμέα και Νάουσα: επενδύσεις σε εξέλιξη

Ο Γιάννης Τσέλεπος εγκαταστάθηκε στη Μαντινεία το 1981 και το 1989 ίδρυσε, μαζί με τη σύζυγό του Αμαλία Τσέλεπου, την αμπελοοινική εκμετάλλευση με το όνομά του. Στα χρόνια που ακολούθησαν, συνδέθηκε προσωπικά και αποφασιστικά με την ποικιλία μοσχοφίλερο, δημιουργώντας κρασιά-σημεία αναφοράς για τη ζώνη της Μαντινείας.

Το 2003 αγόρασε τα πρώτα του αμπέλια στο Κούτσι Νεμέας, με στόχο να χτίσει το οινοποιείο σε δεύτερη φάση, όπως και έγινε. Αυτό αποτελεί, εξάλλου, πάγια τακτική του: πρώτα δημιουργεί τον αμπελώνα και στη συνέχεια το οινοποιείο. Έτσι, το 2003 δημιουργείται και επίσημα το Κτήμα Δρυόπη, με τα πρώτα κρασιά, εσοδείας 2003, να κυκλοφορούν στην αγορά το 2005.

Ο αμπελουργός Δημήτρης Καστανιώτης, με τον Γιάννη Τσέλεπο στον αμπελώνα της Νάουσας

Το ίδιο σενάριο έχει ακολουθήσει και στη Νάουσα: αρχικά μίσθωσε 15 στρέμματα ξινόμαυρου από τον αμπελουργό Δημήτρη Καστανιώτη και πέρυσι αγόρασε 22 στρέμματα στη θέση Μαντέμι, γειτονικά της περίφημης Γάστρας, όπου θα φυτευτούν νέα πρέμνα ξινόμαυρου. Το αμπελοτόπι θεωρείται προνομιούχο για την καλλιέργεια του ξινόμαυρου, καταμεσής ενός κυματιστού τοπογραφικά και καταπράσινου τοπίου, ενώ διαθέτει και παλαιό κτίσμα που θα ανακαινιστεί για να γίνει το οινοποιείο.

Προς το παρόν, ο σχεδιασμός της παραγωγής οίνων «Νάουσα» αφορά δύο ετικέτες, ένα κρασί από δεξαμενή και ένα από βαρέλι. Στόχος είναι η παραγωγή premium κρασιών έως 30.000 φιάλες. Το πρώτο κρασί που θα κυκλοφορήσει είναι εσοδείας 2025.

Σαντορίνη: το νησί των προκλήσεων

Ο Γιάννης Τσέλεπος προσγειώθηκε επιχειρηματικά στη Σαντορίνη το 2013 με ένα project που υπηρετούσε τη στρατηγική που προαναφέρθηκε: πρώτα το σταφύλι και μετά το οινοποιείο. Δεδομένης της διαχρονικής έλλειψης πρώτης ύλης στο νησί, ο κ. Τσέλεπος συνεταιρίστηκε για το εγχείρημα αυτό με την κ. Ειρήνη Χρυσού, η οποία διέθετε ήδη ιδιόκτητα αμπέλια στον Πύργο, το Εμπορειό και το Μεγαλοχώρι. Έτσι, η Κάναβα Χρυσού – Τσέλεπος, που δημιουργήθηκε το 2013, μπόρεσε από την πρώτη στιγμή να ξεπεράσει το μεγάλο πρόβλημα του «sourcing» της πρώτης ύλης (που αποτελεί ακόμα μεγαλύτερη πρόκληση για όσους μη ντόπιους επενδύουν στη Σαντορίνη) και πολύ γρήγορα να κυκλοφορήσει κρασιά στις κατηγορίες ultra premium και luxury, όπως το πολυβραβευμένο Λαούδια, που αυτή τη στιγμή πωλείται πάνω από 80€ λιανική.

Στα δεξιά του Γιάννη Τσέλεπου ο γεωπόνος και οινολόγος Τάκης Σμυρνιώτης, Διευθυντής παραγωγής και Υπεύθυνος Οινοποιείου & Αμπελώνα στα οινοποιεία Τσέλεπου, και αριστερά του, πρώτα η Βασιλική Τζανετοπούλου, οινολόγος και συνιδιοκτήτρια στο Οινοποιείο Κάναβα Χρυσού - Τσέλεπος και, στην άκρη, η πολύπειρη στον αμπελώνα της Σαντορίνης οινολόγος Έλλη Τεντζεράκη, που αποτελούν την ομάδα της Σαντορίνης.

Το επόμενο βήμα του στη Σαντορίνη είναι η δημιουργία ενός νέου αμπελώνα, σχεδιασμένου με σύγχρονο τρόπο, ανταποκρινόμενος στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής. Ήδη, έχει εξασφαλίσει 38 νέα στρέμματα με μίσθωση για 12 χρόνια, ενώ ο σχεδιασμός προχωρά και για άλλα 25 στρέμματα. Όλα βρίσκονται σε επιλεγμένα σημεία. «Από το Μεγαλοχώρι, αναμένονται μόνο 15 τόνοι σταφυλιού», λέει ο Γιάννης Τσέλεπος.

Νεμέα: επόμενη «στάση», ο επισκέπτης

Στη Νεμέα, το Κτήμα Δρυόπη, συμφερόντων οικογένειας Τσέλεπου, δημιουργήθηκε το 2003 στο Κούτσι. Το ζητούμενο εκεί είναι, πλέον, το οινοποιείο να γίνει πραγματικά επισκέψιμο. Γιατί ο Γ. Τσέλεπος το βλέπει όχι μόνο ως χώρο παραγωγής, αλλά ως προορισμό όπου ο επισκέπτης θα έχει λόγο να μείνει, να περιηγηθεί, να δοκιμάσει, να φάει, να παρακολουθήσει εκδηλώσεις, στο πλαίσιο γνωριμίας με την περιοχή και το τοπίο της.

Οι νέες επενδύσεις σε τεχνολογία και περιβάλλον

Η μεγαλύτερη επένδυση της οικογένειας Τσέλεπου υλοποιείται αυτή τη στιγμή στη Μαντινεία. Περίπου 5 εκατ. ευρώ επενδύονται σταδιακά, με στόχο τη συνολική αναμόρφωση των εγκαταστάσεων, λειτουργικά και αισθητικά.

Μετά την ολοκλήρωση των νέων υποδομών για την υποδοχή του κοινού (χώροι γευσιγνωσίας και πωλητήριο), σειρά έχει το οινοποιείο και το εμφιαλωτήριο. Μάλιστα, το νέο εμφιαλωτήριο θα είναι κοινό για όλα τα οινοποιεία του Τσέλεπου. Η λογική είναι απλή: αφού ο νόμος επιτρέπει την εμφιάλωση σε διαφορετική εγκατάσταση από εκείνη της προέλευσης του κρασιού, δεν υπάρχει λόγος να διατηρούνται ξεχωριστές γραμμές εμφιάλωσης σε κάθε περιοχή.

Όμως, το νέο εμφιαλωτήριο είναι μόνο ένα κομμάτι του παζλ. Στην πραγματικότητα, είναι σαν να δημιουργείται ένα νέο οινοποιείο. «Όλα σχεδόν είναι καινούργια», λέει ο Γιάννης Τσέλεπος, ενώ και η αρχιτεκτονική έχει συγκεκριμένη κατεύθυνση: τα υπό αναμόρφωση κτίρια χρησιμοποιούν πέτρα, μέσα και έξω.

Ανάμεσα στον νέο εξοπλισμό ξεχωρίζει ένα υπερσύγχρονο πιεστήριο Willmes, αξίας περίπου 170.000 ευρώ, κατάλληλο και για την παραγωγή αφρωδών οίνων, στους οποίους η οινοποιία σημειώνει εξαιρετική επιτυχία. Οι νέες δεξαμενές, από την άλλη, έχουν όλες δυνατότητα κρυοεκχύλισης, τεχνολογία απαραίτητη για την παραγωγή του επίσης επιτυχημένου κρασιού Blanc de Gris, για παράδειγμα.

Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι η τεχνολογική αναβάθμιση καλύπτει τέτοιο εύρος. Ο Γιάννης Τσέλεπος δεν τη σχεδιάζει μόνο για τη σημερινή παραγωγή, αλλά και για εκείνη που επιθυμεί να έχει όταν ο αμπελώνας φτάσει στα 1.000 στρέμματα.

Στα ορεινά γύρω από το οινοποιείο της Μαντινείας, προς τα εκεί που βρίσκονται τα περισσότερα αμπέλια του κτήματος, η φιλοσοφία Τσέλεπου επεκτείνεται και στη διαχείριση των φυσικών πόρων. «Μαζεύω τα νερά από παντού και τα έχω ήδη σε ταμιευτήρα, κάτι που θα επεκταθεί», λέει ο οινοποιός.

 Κοντά του οργανώνεται και η κομποστοποίηση, με οργανική ύλη από κατσίκες, πρόβατα και αγελάδες, καθώς ο αμπελώνας έχει εδώ και καιρό μεταβεί σε καθεστώς βιολογικής καλλιέργειας. «Δεν είναι πάντα εύκολο, ιδίως στη Μαντινεία, αλλά το κάναμε», λέει ο Γιάννης Τσέλεπος.

Η ίδια λογική αφορά και την ενέργεια. Φωτοβολταϊκά καλύπτουν ήδη περίπου το 80% των αναγκών του οινοποιείου. Με την προσθήκη συστήματος συλλογής και αποθήκευσης ενέργειας, στόχος είναι η παραγωγή να ξεπερνά τις ανάγκες, ώστε να υπάρξει ακόμη και δυνατότητα πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας.

Έτσι, η αυτάρκεια δεν αφορά μόνο το σταφύλι. Επεκτείνεται στο νερό, την ενέργεια και την οργανική ύλη, με άλλα λόγια σε όλους τους πόρους που χρειάζεται για να λειτουργήσει το κτήμα. Από την άλλη μεριά, ήδη εξετάζεται η αγορά χωραφιών γύρω από το οινοποιείο, ώστε να δημιουργηθεί επιπλέον χώρος για logistics και να εξασφαλιστεί η δυνατότητα μελλοντικής ανάπτυξης.

Drones: το επόμενο αμπελουργικό εργαλείο

Ο Γιάννης Τσέλεπος βλέπει την τεχνολογία να μπαίνει ακόμη βαθύτερα στον αμπελώνα και λέει: «Το μέλλον είναι τα drones». Όχι ως εντυπωσιακό gadget, αλλά ως κρίσιμο εργαλείο αμπελουργίας ακριβείας για άμεσα ραντίσματα με μικρότερο κόστος.

Παράλληλα, εγκαθίστανται μετεωρολογικοί σταθμοί. Έχοντας ήδη ξεκινήσει από τη Μαντινεία, το δίκτυο επεκτείνεται στη Νάουσα και στη συνέχεια στη Σαντορίνη. «Στην αρχή υπήρξαν προβλήματα, αλλά ο εξοπλισμός αναδιαρθρώθηκε και πλέον το σύστημα λειτουργεί όπως πρέπει», λέει ο οινοποιός και προσθέτει: «Η λογική είναι και εδώ ενιαία: συλλογικός σχεδιασμός από την αρχή, ώστε να μην κάνουμε και ξεκάνουμε».

Η ιδέα ενός Επιχειρηματικού Πάρκου

Στο πολυμήχανο μυαλό του Γιάννη Τσέλεπου, κάπου εδώ η ιστορία παύει να αφορά απλώς μια οινοποιία, έστω και αν αυτή απλώνεται σε τέσσερα κομβικά σημεία του ελληνικού αμπελώνα. Με το κρασί ως αφετηρία, η οικογένεια Τσέλεπου περνά, πια, σε επόμενο επίπεδο, που είναι πολύ ευρύτερο: αφορά το περιβάλλον, την περιοχή και το τοπίο τους, αλλά και έναν ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο όλα αυτά μπορούν να συνδεθούν μεταξύ τους.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο οινοποιός εξετάζει το ενδεχόμενο να μετατρέψει την υπάρχουσα αμπελοοινική του εκμετάλλευση σε «Επιχειρηματικό Πάρκο», με τη νομική έννοια του όρου, συγκεντρώνοντας γύρω από τις οινοποιητικές λειτουργίες και εγκαταστάσεις μια σειρά από δραστηριότητες που απορρέουν από αυτές ή σχετίζονται μαζί τους. Η ιδέα αφορά τη δημιουργία ενός οργανωμένου συνόλου δομών και υποδομών που θα συνδέουν την οινοποιία και την αμπελουργία με χώρους εκδηλώσεων, φιλοξενίας και αναψυχής, αλλά και με δρόμους, πεζόδρομους, μονοπάτια, γέφυρες και άλλες υποδομές που θα τα εξυπηρετούν.

Πιο αναλυτικά, στα σχέδια περιλαμβάνεται μια πεζογέφυρα που θα ενώνει αμπελώνες, χώρους εκδηλώσεων και άλλες δραστηριότητες, επεκτείνοντας τα ήδη επισκέψιμα μέρη του κτήματος. Προβλέπονται ξενώνες με εκπληκτική θέα μέσα στα αμπέλια και χώρος εκδηλώσεων στον «Κοκκινόμυλο», τον ανακαινισμένο παλαιό μύλο του κτήματος, που έχει δώσει και το όνομά του σε ένα από τα πιο δημοφιλή κρασιά του. Μονοπάτια για ποδήλατο βουνού και πεζοπορία σχεδιάζεται να διασχίζουν όλο το κτήμα, φτάνοντας μέχρι και το γειτονικό ορεινό χωριό των Δολιανών, όπου ήδη έχει αγοραστεί ένα παλαιό διώροφο κτίσμα με σκοπό να μετατραπεί σε ξενώνα.

«Είναι ένα μεγαλεπήβολο σχέδιο που απαιτεί πολλά», σχολιάζει ο οινοποιός και προσθέτει: «Εφόσον ευοδωθεί, θα αποτελέσει γερή παρακαταθήκη για τα παιδιά μου, τα οποία θα αναλάβουν να το αποπερατώσουν». Άλλωστε, η επόμενη γενιά Τσέλεπου, τα παιδιά τής Αμαλίας και του Γιάννη, έχει ήδη μπει για τα καλά στο παιχνίδι. Ο Άρης Τσέλεπος, που εμπλέκεται και στην οινοποίηση, έχει ήδη αναλάβει μεγάλο μέρος της εξαγωγικής δραστηριότητας, καθώς το 40% των πωλήσεων κατευθύνεται στις αγορές του εξωτερικού, ενώ η Ανδριανή ασχολείται με το μάρκετινγκ και τη διαχείριση προσωπικού (κεντρική φωτογραφία του άρθρου). Έτσι, ο ίδιος ο οινοποιός, ως πατέρας, και η σύζυγός του Αμαλία, ευτυχούν να βλέπουν τα παιδιά τους να εξασφαλίζουν τη διάδοχη κατάσταση όσων αυτοί έχτισαν και συνεχίζουν να χτίζουν.