Δεν μπορώ να φανταστώ πώς μπορεί να νοιώθει ένας αμπελουργός ή ένας οινοποιός που ξυπνά το πρωί για να αντικρίσει τον αμπελώνα του ολοκληρωτικά κατεστραμμένο από τον πάγο ή το χαλάζι. Σίγουρα πρόκειται για συναισθήματα συγγενικά με εκείνα που προκαλούνται από τον θάνατο συγγενικού προσώπου, πιθανόν να ισχύουν τα περίφημα «πέντε στάδια του πένθους», δηλαδή άρνηση, θυμός, διαπραγμάτευση, κατάθλιψη και αποδοχή.

Αποδοχή: λέξη-κλειδί. Μου έρχεται στο νου μία αγγλική λέξη, «resilience», που δεν μεταφράζεται ικανοποιητικά στα ελληνικά ως «ανθεκτικότητα», παρά μόνο περιφραστικά: «ψυχική ανθεκτικότητα». Γιατί στην έννοια του resilience εμπεριέχεται η ικανότητα κάποιου να αντιμετωπίζει ψυχικά ή συναισθηματικά μία κρίση ή να επανέρχεται γρήγορα στην κατάσταση που επικρατούσε πριν από την κρίση. Πρόκειται για μία αρετή που διακρίνει τους οινοπαραγωγούς όλης της γης, προσόν που χτίζεται μέσα από την πείρα και τη δουλειά, που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά, που αν δεν το έχεις, βασικά δεν μπορείς να είσαι οινοπαραγωγός ―κι αν είσαι, θα υποφέρεις.

Σήμερα, οι περισσότερες δουλειές απαιτούν κινήσεις γρήγορες, αποφάσεις της στιγμής, απόλυτο έλεγχο του cash flow και προϋπολογισμούς ακριβείας. Στον χώρο της οινοπαραγωγής, όλα αυτά πάνε περίπατο. Όταν φυτεύεις ένα πρέμνο και πρέπει να περιμένεις τουλάχιστον τρία χρόνια για να σου δώσει καρπό (στην πραγματικότητα, καμιά δεκαριά χρόνια για να σου δώσει καλό καρπό), όταν είσαι συνηθισμένος να περιμένεις μήνες και χρόνια για να φτάσει το κρασί σου εκεί που θέλεις, όταν στο κελάρι σου είναι αποθηκευμένες χιλιάδες φιάλες κρασιού που απλώς κάθονται (ακινητοποιημένο κεφάλαιο), ε… αποκτάς όσο να ‘ναι μια άλλη σχέση με τον χρόνο, επιχειρηματικό και μη. 

Ο οινοποιός είναι ζεν. Γεωργός, εμπειροτέχνης και έμπορος, βλέπει μακριά και δουλεύει με υπομονή για τα παιδιά του και τα παιδιά των παιδιών του. Το είδαμε και στην πανδημία: πανικόβλητοι οι εστιάτορες και άλλοι επαγγελματίες που έχουν συνηθίσει να ξοδεύουν την επόμενη ό,τι εισέπραξαν την προηγούμενη, έβγαιναν στα κανάλια αλαφιασμένοι, με τους οινοπαραγωγούς να λένε από μέσα τους, «τι τρέχει ρε παιδιά, τι πάθατε;».

Την επόμενη ημέρα της πρόσφατης καταστροφής που έπληξε τη βόρεια Πελοπόννησο, μιλούσα με έναν οινοπαραγωγό ο οποίος βρισκόταν σε πλήρη απόγνωση. Ήταν ψυχολογικά καταρρακωμένος και δεν ήξερα τι να του πω για να του αναπτερώσω το ηθικό. Λίγες μέρες αργότερα, όταν ξαναμίλησα μαζί του, είχε αλλάξει εντελώς ψυχολογία, καθώς «είναι όλα μέσα στο πρόγραμμα». Resilience! Ωραίο όνομα για κρασί, by the way.