Πριν από είκοσι χρόνια, οι διοργανωτές αυτού του διαγωνισμού τον ονόμασαν με τόλμη «Emozioni dal Mondo, Merlot e Cabernet Insieme» («Παγκόσμια Συναισθήματα, Μερλό και Καμπερνέ Μαζί»), λόγω των συναισθημάτων που μπορεί να προκαλέσει το κρασί σε όλους μας. Εκείνη την εποχή, το όνομα μπορεί να φαινόταν λίγο κλισέ ή κοινότυπο και ίσως όχι αρκετά εμπορικά εστιασμένο.

Σήμερα, ωστόσο, φαίνεται πως ήταν μία σοφή επιλογή, διότι στα επόμενα χρόνια, καθώς προχωράμε προς έναν κόσμο χωρίς συναισθήματα, το συναίσθημα θα είναι ένα από τα πιο σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα του κρασιού. Όταν λέω «κόσμος χωρίς συναισθήματα», δεν εννοώ ότι στο μέλλον οι άνθρωποι θα είναι λιγότερο συναισθηματικοί. Αναφέρομαι στο περιβάλλον γύρω μας, το οποίο καθοδηγείται όλο και περισσότερο από την τεχνολογία και, φυσικά, την τεχνητή νοημοσύνη.

Η θέση μου είναι ότι το κρασί έχει τη μοναδική ικανότητα να προκαλεί συναισθήματα που ξεπερνούν αυτά των περισσότερων, αν όχι όλων, των άλλων προϊόντων που καταναλώνουμε. Πιστεύω ακράδαντα ότι μεταξύ όλων όσων βάζουμε στο στόμα μας (είτε τα καταπίνουμε είτε όχι), από την οδοντόκρεμα, τα φάρμακα και τις τσίχλες μέχρι τα τρόφιμα, τα ποτά και τα πούρα, το κρασί ξεχωρίζει ως το πιο εκλεπτυσμένο, σύνθετο και θαυμάσια συναρπαστικό από όλα. Ταυτόχρονα, είναι βαθιά συνδεδεμένο με την απόλαυση, τη διάθεση και τις κοινωνικές εμπειρίες.

Κάποιοι μπορεί να υποστηρίξουν ότι υπάρχουν πιάτα βραβευμένων αρχιμαγείρων που είναι εξίσου περίπλοκα και ικανοποιητικά, πως μία τρούφα μπορεί να είναι εξίσου συναρπαστική με το καλύτερο Barolo, πως ένα κονιάκ 100 ετών είναι το ίδιο σαγηνευτικό με το καλύτερο κρασί. Είναι αλήθεια ότι αυτά, και πολλά ακόμη προϊόντα, είναι εξαιρετικά και διαθέτουν  μεγάλη γευστική ένταση ―συχνά μεγαλύτερη και από εκείνη ενός κρασιού. Κανένα, ωστόσο, δεν διαθέτει τη μοναδική ικανότητα που έχει το κρασί να συνδυάζει ένταση με φινέτσα και, προπάντων, την ικανότητα να εξελίσσεται συνεχώς στο ποτήρι και στο στόμα, αναπτύσσοντας νέα επίπεδα πολυπλοκότητας με απροσδόκητες διαστάσεις. Το κρασί είναι ένα απίστευτα πολυδιάστατο και ζωντανό προϊόν, με τρόπους που τα περισσότερα άλλα τρόφιμα δεν είναι, ενώ πέραν των συναισθημάτων που προκαλεί προσφέρει και διανοητική ικανοποίηση!

Είναι δε εκπληκτικό ότι, με την πάροδο των χρόνων, οι άνθρωποι έχουν κωδικοποιήσει όλα αυτά σε ένα σύστημα τόσο τέλειο και περίπλοκο, που όλα τα άλλα τρόφιμα ζηλεύουν και πολλά έχουν προσπαθήσει να μιμηθούν. Αναφέρομαι, βέβαια, στο οικοδόμημα της ελεγχόμενης/προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης, μια μοναδική μεσογειακή δημιουργία που μοιράζονται όλες οι χώρες της Ευρωπαϊκής ηπείρου και όχι μόνο. 

Στέκομαι σε αυτή τη συγκεκριμένη πτυχή του κρασιού ―τη γεωγραφική του προέλευση και τα συναισθήματα που συνδέονται με αυτό― επειδή στην κρίση που αντιμετωπίζει το κρασί σήμερα, πολλές είναι οι φωνές που κατά βάση υποστηρίζουν πως το πρόβλημα με το κρασί είναι… το ίδιο το κρασί!

Το κύριο επιχείρημα που κυκλοφορεί παντού είναι ότι «το κρασί είναι πολύ περίπλοκο, κανείς δεν το καταλαβαίνει, πρέπει να το απλοποιήσουμε και να το απομυθοποιήσουμε». Σε όρους μάρκετινγκ: πρέπει να απλοποιήσουμε την προσφορά μας.

Το επιχείρημα αυτό δεν είναι καινούργιο. Το ακούμε εδώ και 40 χρόνια και προέρχεται πάντα από τους ίδιους ανθρώπους: ειδικούς του μάρκετινγκ από χώρους εκτός κρασιού, που κάνουν την εμφάνισή τους στις μεγάλες εκθέσεις κρασιού οπλισμένοι με PowerPoint παρουσιάσεις και ορολογία του μάρκετινγκ, όπου εδώ και 40 χρόνια λένε στους οινοπαραγωγούς της Ευρώπης πως ό,τι κάνουν, το κάνουν στραβά.  Δεν είναι τυχαίο πως πολύ συχνά οι ειδικοί αυτοί προέρχονται από μη οινοπαραγωγικές χώρες ―χώρες οι κάτοικοι των οποίων δεν εκτιμούν την αμπελουργική μας κληρονομιά και τις οινολογικές μας παραδόσεις. Χώρες που εστιάζουν σε καταναλωτές το μοναδικό οινικό ενδιαφέρον των οποίων είναι να πιούν τα καλύτερα κρασιά στις χαμηλότερες δυνατές τιμές.

Τι σημαίνει «απλοποίηση του κρασιού»; Σημαίνει να το μειώσουμε στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή του, την ποικιλία αμπέλου από την οποία παρήχθη; Να είναι ένα εμπορικό σήμα και τίποτε άλλο; Ένα ανόητο εμπορικό σήμα, ενδεχομένως, όπως το Ménage à Trois, το French Bastard και το Happy Bitch; Πού τελικά οδηγεί αυτή η συζήτηση αν όχι στην κατάργηση των ευρωπαϊκών συστημάτων ονομασίας προέλευσης, των ποιοτικών πυραμίδων μας (μπορεί να υπάρξει εκλεκτό κρασί χωρίς μέτριο κρασί;), των αμπελώνων και των παραδόσεών μας; Του ίδιου του κρασιού;

Η γοητεία του κρασιού έγκειται στο γεγονός ότι στο κρασί δεν υπάρχουν «παγκόσμιες μάρκες» όπως η Heineken, το Johnny Walker, η Adidas και τα Ray Ban. Ο πλούτος του οινικού κόσμου προέρχεται από τους χιλιάδες παραγωγούς και τις ετικέτες τους, διάσπαρτοι ανά την υφήλιο. Ο περίπλοκος αυτός κόσμος προσελκύει κάθε περίεργο μυαλό να τον εξερευνήσει και να τον απολαύσει. Το γεγονός ότι απαιτείται προσωπική προσπάθεια για να μάθει κάποιος πέντε βασικά πράγματα για να εκτιμήσει το κρασί (όπως απαιτείται και για να μάθει να παίζει ένα μουσικό όργανο ή ένα άθλημα), προσθέτει σε αυτό αξία. Γιατί, δηλαδή, πρέπει το κρασί να είναι τόσο εύκολο στην κατανάλωση όσο μια κακή τηλεοπτική σειρά, όταν μπορεί να είναι τόσο εμπλουτιστικό όσο ένα έργο του Σαίξπηρ; Υπάρχουν ήδη χιλιάδες κρασιά για αρχάριους. Γιατί να μειώσουμε εθελοντικά αυτό που κάνει το κρασί ξεχωριστό; Γιατί να χάσουμε το σημαντικότερο πλεονέκτημά του σε σχέση με άλλα ποτά;

Το πρόβλημα με τη μείωση της κατανάλωσης κρασιού δεν είναι το ίδιο το κρασί! Δεν έχει νόημα να προσπαθούμε να αλλάξουμε το κρασί για να το κάνουμε ένα «καλύτερο» προϊόν, για να το κάνουμε πιο ελκυστικό για τη Γενιά Ζ ή όποιο γράμμα επινοήσουν αύριο για την επόμενη γενιά εφήβων.

Υπάρχει μια πρόβλεψη που κυκλοφορεί μεταξύ σοβαρού και αστείου από τον αξιολογότατο οινογράφο Tom Wark (blog Fermentations), ότι «σε περίπου 20 χρόνια εργαλεία προσομοίωσης τερουάρ βασισμένα στην τεχνητή νοημοσύνη θα δίνουν τη δυνατότητα σε οινοποιούς να αντιγράφουν το αισθητηριακό προφίλ οποιασδήποτε οινοπαραγωγικής ζώνης και εύκολα να δημιουργούν κρασιά πανομοιότυπα με το χαρακτήρα κρασιών από οποιαδήποτε οινοπαραγωγική περιοχή της γης». Δηλαδή κρασιά-μαϊμού. Προφανώς, κάτι τέτοιο θα σήμαινε την κατάρρευση όλων των ονομασιών προέλευσης και το τέλος του κρασιού όπως το γνωρίζουμε σήμερα.

Μέχρι τότε, αν ποτέ έρθει η αποφράς αυτή ημέρα, ας ενωθούμε και ας υπερασπιστούμε όλοι μαζί την ιστορία και την ουσία του κρασιού ως ένα από τα βασικά θεμέλια του Δυτικού πολιτισμού!