Με πρόφαση την κλιματική αλλαγή (στο όνομα της οποίας επιβάλλονται στην κοινωνία τα πιο απίθανα πράγματα), το σύνολο της ελληνικής επικράτειας βαπτίστηκε «Ενιαίο Αμπελουργικό Διαμέρισμα», όπου μπορούν πλέον να καλλιεργούνται αδιακρίτως και οι 208 ταξινομημένες ελληνικές ποικιλίες αμπέλου, από το Αγιαννιώτικο μέχρι το Ψαροσύρικο. Τέρμα οι «επιτρεπόμενες» και «συνιστώμενες» (ελληνικές) ποικιλίες αμπέλου ανά αμπελουργικό διαμέρισμα, που είχαν προκύψει ύστερα από μελέτες των Ινστιτούτων Αμπέλου και Οίνου (πριν από 50 χρόνια!). Εξαίρεση αποτελούν οι Κυκλάδες (βασικά η Σαντορίνη), οι οποίες με δικό τους αίτημα ζήτησαν να μείνουν εκτός, κυρίως για να προστατέψουν τα αυτόρριζα κλήματά τους.

Η απόφαση του ΥΠΑΑΤ ισοπεδώνει τα πάντα, τινάζει στον αέρα την έννοια της γεωγραφικής προέλευσης, που είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την παραδοσιακή καλλιέργεια συγκεκριμένων ποικιλιών αμπέλου σε κάθε οινοπαραγωγική ζώνη, και επιβραβεύει την κοντόφθαλμη εμπορική πρακτική των περισσότερων οινοποιείων της χώρας να επενδύσουν στην έννοια της ποικιλίας και όχι της γεωγραφικής ένδειξης.

Η υπουργική απόφαση περιλαμβάνει άρθρο για την «Προστασία οριοθετημένων περιοχών γεωγραφικής ένδειξης», ώστε να μην γεμίσουν (αύριο) οι πιο γνωστές ζώνες ΠΟΠ με αλλόκοτες ποικιλίες (γουστολίδι στη Λήμνο, λιάτικο στο Αμύνταιο, μαυροτράγανο στη Νάουσα ―γιατί όχι, στο κάτω-κάτω;), αλλά από τα συμφραζόμενα προκύπτει πως και αυτό είναι κατά βάση μία φραστική υποστήριξη που θα πάει περίπατο όταν το αίτημα για την αλλαγή της ποικιλιακής σύνθεσης μιας ζώνης προέλθει από «ομάδα παραγωγών» δίχως κάποιος άλλος να διαμαρτυρηθεί.

Το πρόβλημα δεν είναι η εξάπλωση της καλλιέργειας του ασύρτικου σε όλη την Ελλάδα, που βασικά έχει γίνει η «εθνική» μας ποικιλία (χωρίς ποτέ να έχει γίνει μία συζήτηση επ’ αυτού), και το ζητούμενο δεν είναι να μείνουμε (προσ)κολλημένοι σε ένα μοντέλο λειτουργίας 50 ετών, το οποίο αναμφίβολα δεν ανταποκρίνεται στις σημερινές εμπορικές συνθήκες.

Το πρόβλημα είναι ότι δεν κάνουμε απολύτως τίποτα για 50 χρόνια και όταν ο κόμπος φτάσει στο χτένι, πάμε στο άλλο άκρο: την εύκολη λύση, του όλα επιτρέπονται. Ναι, και στη Γαλλία φυτεύονται νέες ποικιλίες, μέχρι και αγιωργίτικο στο Μπορντό, αλλά κάτω από αυστηρές συνθήκες και συνεχείς ελέγχους. Ο εποπτεύων οργανισμός των Προστατευόμενων Ονομασιών Προέλευσης, ΙΝΑΟ (Institut National de l'Origine et de la Qualité ―δεν έχουμε κάτι αντίστοιχο στην Ελλάδα), απαιτεί βαθιές και μακροχρόνιες μελέτες (από ανεξάρτητους επιστήμονες και όχι από τους ίδιους τους ενδιαφερόμενους), για να επιτρέψει την εδαφική επέκταση μιας ζώνης, την αλλαγή της ποικιλιακής σύνθεσης, την αναβάθμιση μιας ονομασίας προέλευσης από ΠΓΕ σε ΠΟΠ…

Στη χώρα μας ποιος θέλει έναν ΙΝΑΟ πάνω από το κεφάλι του; Σίγουρα όχι οι οινοποιοί της Νεμέας οι οποίοι επειδή θέλουν «και μία λευκή ποικιλία δίπλα στο αγιωργίτικο», αποφάσισαν εντελώς αυθαίρετα πως αυτή πρέπει να είναι η κυδωνίτσα. Ήδη πέρσι στις Μεγάλες Μέρες της Νεμέας, παρουσιάστηκε κατά ημι-επίσημο τρόπο ως το μελλοντικό ταίρι του αγιωργίτικου. Το ότι στα 50 χιλιόμετρα υπάρχει μια αντίστοιχη ΠΟΠ που παράγει μόνο λευκά κρασιά και ότι οι συνέργειες που θα μπορούσαν να αναπτυχθούν μεταξύ των δύο όμορων ζωνών που παράγουν τα δύο βασικά χρώματα κρασιού είναι απεριόριστες, είναι φυσικά κάτι που δεν απασχολεί κανέναν. Τα παραδείγματα αντίστοιχων γειτνιάσεων και συνεργιών στην Ευρώπη είναι πολλά: Gavi & Barolo, Bourgueil & Vouvray,  Valpolicella & Soave, Pécharmant & Monbazillac κ.ά.

Είμαι βέβαιος πως η συντριπτική πλειονότητα των Ελλήνων οινοπαραγωγών είναι 100% σύμφωνοι με αυτήν την υπουργική απόφαση γιατί τους λύνει τα χέρια να κινηθούν όπως νομίζουν τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την ποικιλιακή σύνθεση του αμπελώνα τους και των κρασιών τους. Είναι μια απόφαση που ταιριάζει γάντι με την ψυχοσύνθεση του Έλληνα, που προτιμά να προχωρά μόνος και όχι ομαδικά. Οι επιπτώσεις, ωστόσο, της νέας πραγματικότητας θα είναι συλλογικές και μακροχρόνιες: 

• Ομογενοποίηση του αμπελώνα.
• Απώλεια ιστορικής σύνδεσης ποικιλίας-τόπου.
• Αποδυνάμωση γεωγραφικής ταυτότητας ποικιλιών.
• Μείωση της αντίληψης του τερουάρ και της τυπικότητας.
• Αποδυνάμωση των ΠΟΠ/ΠΓΕ ως εργαλείων διαφοροποίησης και αυθεντικότητας.
• Πίεση σε εμβληματικές ζώνες.
• Αποδυνάμωση της ιστορικής ιεραρχίας ποικιλιών.
• Εμπορική υπεραπλούστευση.
• Δημιουργία διοικητικής ασάφειας στην εφαρμογή (γκρίζες ζώνες).
• Αποδυνάμωση του «σήματος τόπου» με αντίκτυπο και στον οινοτουρισμό.

Αλλά, ας πάρουμε ένα ακραίο παράδειγμα του πού μπορεί να οδηγήσει η νέα «laissez-faire» κατάσταση στον ελληνικό αμπελώνα. Στη Σάμο καλλιεργείται «από αμνημονεύτων χρόνων» η ποικιλία μοσχάτο λευκό, που διαπρέπει στην παραγωγή γλυκών κρασιών. Όμως, τα γλυκά κρασιά δεν είναι πια της μόδας, και γι’ αυτό ένα όλο και μεγαλύτερο μέρος της σταφυλικής παραγωγής του νησιού οδηγείται στην παραγωγή ξηρών λευκών οίνων. Ωστόσο, η ποιότητα του μοσχάτου σε ξηρή έκδοση έχει πλαφόν. Πλαφόν που δεν έχει, για παράδειγμα, το ασύρτικο, το οποίο μια χαρά θα εγκλιματιζόταν στα αμπελοτόπια της Σάμου. Γιατί λοιπόν να μην φυτευτεί στη θέση του μοσχάτου και γιατί, αφού θα καλλιεργείται στη Σάμο, να μην πάρει και την ονομασία προέλευσης σε βάθος χρόνου; Και αν σε 20-30 χρόνια δεν έχει απομείνει παρά ένα 10% του νησιού φυτεμένο με μοσχάτο και όλος ο υπόλοιπος αμπελώνας έχει μετατραπεί σε ασύρτικο, τι σημασία έχει; Δεν θα έχει σωθεί ο αμπελώνας του νησιού, δεν θα έχουν σωθεί θέσεις εργασίας, δεν θα είναι θετικός ο τελικός λογαριασμός από όποια πλευρά κι αν το δει κανείς;

Όταν δεν έχεις συναίσθηση ότι είσαι εφήμερος και περαστικός από κάπου, πώς τα κλειδιά του πύργου, που σου έδωσαν, δεν είναι για να τον γκρεμίσεις αλλά για να μείνεις μέσα μέχρι να έρθει ο επόμενος, ει δυνατόν βελτιώνοντάς τον, πώς έχεις ηθική και ιστορική υποχρέωση να προστατέψεις, να διατηρήσεις και να περάσεις στις επόμενες γενιές τα αρχέγονα αμπελουργικά εδάφη που η μοίρα σε επέλεξε να καλλιεργείς, τότε, ναι, τίναξέ τα όλα στον αέρα. Οι αρχαίοι είχαν μια ωραία λέξη για όλα αυτά: ύβρις.