Η παραγωγή ροζέ οίνων από χαρμάνια διαφορετικών ποικιλιών παρουσιάζει αξιοσημείωτη δυναμική στην Κρήτη και φαίνεται πως είναι το μυστικό της επιτυχίας τους. Πρόκειται για αποτέλεσμα συνδυασμού συγκυριών και εμπειρίας, καθώς τα χαρμάνια εξυπηρετούν τους στόχους της ροζέ οινοπαραγωγής της Μεγαλόνησου, που διανύει σήμερα μια από τις πιο δυναμικές περιόδους της, όπως συμβαίνει γενικώς με την οινοπαραγωγή στο νησί.

Τα κρητικά ροζέ σε χαρμάνι έχουν διττό σκοπό: να καλύψουν πρακτικές ανάγκες, όπως την εξυπηρέτηση του μαζικού τουρισμού και την ταμειακή ρευστότητα των οινοποιείων και ταυτόχρονα να αποτελέσουν αυτοσκοπό, δηλαδή να παράγονται με γνώμονα την υψηλή ποιότητα. Συναντάμε, έτσι, πολλά entry level ροζέ ημίξηρα και ημίγλυκα, που απευθύνονται κυρίως σε τουρίστες από τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Από την άλλη, υπάρχουν και αρκετά premium ροζέ που ξεχωρίζουν: από κομψά κρασιά για απεριτίφ έως και γαστρονομικά ροζέ, μονοποικιλιακά ή χαρμάνια με τη συμμετοχή γηγενών ποικιλιών.

Για την παραγωγή premium ροζέ κρασιών οι συνειδητοποιημένοι παραγωγοί έχουν αρχίσει να επενδύουν στα ορεινά και πετρώδη εδάφη του νησιού. Έχουν προχωρήσει σε φυτεύσεις σε μεγαλύτερα υψόμετρα, κυρίως με τοπικές ποικιλίες που αποδεδειγμένα προσαρμόζονται καλύτερα στις ξηροθερμικές συνθήκες της Κρήτης, ενώ δεν λείπουν και οι πειραματισμοί, όπως  νέες διαμορφώσεις (π.χ. σε Lyra), σκίαση με δέντρα και επιλογή εδαφών προς φύτευση έχοντας κατά νου τις νέες κλιματικές συνθήκες. Με αυτές και άλλες επιλογές, οι παραγωγοί της Κρήτης, αξιοποιώντας τεχνολογία και τεχνογνωσία, έχουν κατορθώσει να δημιουργήσουν πολλά ροζέ κρασιά υψηλής ποιότητας που τιμούν τις βαθιές αμπελοοινικές ρίζες του νησιού.

Τα χαρμάνια αναλυτικά

Από τα 25 κρητικά ροζέ χαρμάνια, που παράγονται από δύο ή περισσότερες ποικιλίες, το 68% προκύπτει από συνύπαρξη διεθνών και γηγενών ποικιλιών, το 24% από αποκλειστικά κρητικές, ενώ μόλις το 8% από αμιγώς διεθνείς (γκρενάς, σιρά, μερλό και καμπερνέ σοβινιόν). Οι ποικιλίες του Ροδανού χρησιμοποιούνται συχνά γιατί «ταιριάζουν πολύ στο θερμό κλίμα του νησιού, αντέχουν τη ζέστη, διατηρούν τη φυσική τους οξύτητα και δίνουν όμορφα αρώματα στο χαρμάνι», όπως λένε ο Αντώνης Ντουράκης, οινοπαραγωγός στον Αλίκαμπο Χανίων και η Νίκη Πατεριανάκη, του Οινοποιείου Πατεριανάκη στις Μελέσες Πεζών Ηρακλείου. Συνήθως συνδυάζονται με τοπικές ποικιλίες, όπως κοτσιφάλι, μανδηλάρι, λιάτικο ή ρωμέικο. Σε ορισμένα χαρμάνια προστίθενται και λευκές γηγενείς ποικιλίες: βιδιανό, μοσχάτο Σπίνας, θραψαθήρι, βηλάνα.

Πολλοί παραγωγοί επιλέγουν τη συνύπαρξη αναγνωρίσιμων διεθνών ποικιλιών με γηγενείς, ώστε οι ξένοι επισκέπτες —κοντά στα 5 εκατομμύρια— να μην απομακρύνονται από τη «ζώνη άνεσής» τους. Η στρατηγική αυτή έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα επιτυχημένη, κάτι που επιβεβαιώνει και η Ελευθερία Αλμυράκη του Οινοποιείου Αμαργιωτάκη στις Δαφνές Ηρακλείου. «Με αυτό το πάντρεμα, οι καταναλωτές γνωρίζουν τις κρητικές ποικιλίες μέσα από μια πιο οικεία εμπειρία, κι έτσι αργότερα αναζητούν  μονοποικιλιακά κρητικά κρασιά», λέει.

Κοτσιφάλι: η ραχοκοκαλιά των ροζέ τής Κρήτης

Το κοτσιφάλι, που κυριαρχεί στις φυτεύσεις σκουρόχρωμων ποικιλιών του νομού Ηρακλείου, πρωταγωνιστεί και στα ροζέ των ζωνών ΠΟΠ Αρχάνες, Πεζά και Χάνδακας. Συμμετέχει στο 30% των χαρμανιών της δυτικής Κρήτης και στο 40% της ανατολικής.
Με αρωματικό χαρακτήρα όπου κυριαρχούν τα μαύρα φρούτα όπως το φρέσκο δαμάσκηνο, δίνει ανοιχτόχρωμα ροζέ, ευθυγραμμισμένα με τη σύγχρονη τάση. «Τα ανοιχτόχρωμα ροζέ συνεχίζουν να κυριαρχούν στις προτιμήσεις των καταναλωτών», επιβεβαιώνει η Ηρώ Κολιακουδάκη DipWSET, οινοχόος του εστιατορίου «Περίπλους» στα Χανιά. Πρόκειται, επίσης, για ποικιλία ανθεκτική στις ασθένειες, γεγονός που την καθιστά ιδανική για βιολογική καλλιέργεια, μια προσέγγιση που έχουν υιοθετήσει αρκετοί γνωστοί παραγωγοί του νησιού: Πατεριανάκης, Δουλουφάκης, Λυραράκης, Μονή Τοπλού, Μανουσάκης, Ντουράκης κ.ά.

Λιάτικο: φρεσκάδα, ανθικότητα και κομψότητα

Το λιάτικο πρωταγωνιστεί στους αμπελώνες και τα χαρμάνια των νομών Ρεθύμνου και Λασιθίου, αλλά και στη ζώνη ΠΟΠ Δαφνές του Ηρακλείου, συμμετέχοντας στο 40% των χαρμανιών της Ανατολικής Κρήτης. Όπως και το κοτσιφάλι, δίνει απαλό χρώμα, αν και διαφορετικής απόχρωσης. Αρωματικά, δίνει στοιχεία ανθικά και ώριμων κόκκινων φρούτων. Προσφέρει απαλές τανίνες και διατηρεί τη φυσική του οξύτητα ακόμα και όταν καλλιεργείται σε ξηροθερμικά και ανεμόπληκτα περιβάλλοντα. «Σε ασβεστολιθικά εδάφη με αμπελώνες διαμορφωμένους έτσι ώστε να επιβραδύνεται η ωρίμανση, χαρίζει στο κρασί φρεσκάδα, κομψότητα και καλή δομή», ισχυρίζεται ο Νίκος Δουλουφάκης, οινοποιός στις Δαφνές Ηρακλείου.

Μανδηλάρι και ρωμέικο: από την αγριάδα στη φινέτσα

Το μανδηλάρι συμμετέχει στο 15% των χαρμανιών (δεν προτιμάται ευρέως, λόγω του βαθιού χρώματος και των έντονων τανινών του), ενώ απαντάται κυρίως στις ζώνες ΠΟΠ Πεζά και Αρχάνες.

Το ρωμέικο, αντίθετα, που ευδοκιμεί κυρίως στα Χανιά, αποδεικνύεται εξαιρετικό για ροζέ: έχει ανοιχτό χρώμα, πυκνό χυμό και αρώματα κόκκινων άγουρων φρούτων. Όταν οινοποιείται με άμεση πίεση αποδίδει νότες μήλου, αχλαδιού, εσπεριδοειδών και τροπικών φρούτων. «Είναι το τέλειο σταφύλι για ροζέ», δηλώνουν ομόφωνα οι Afshin Molavi, διευθυντής του Οινοποιείου Μανουσάκη και Μαρία Ανδρονίδου-Τζομπανάκη, ιδιοκτήτρια της κάβας «Μηδέν Άγαν».

Οι διεθνείς ποικιλίες: κοσμοπολίτικος χαρακτήρας, μεσογειακή ψυχή

Το γκρενάς ρουζ είναι σταθερό συστατικό στα ροζέ χαρμάνια των Χανίων και συμμετέχει στο 20% των χαρμανιών στα ανατολικά του νησιού, χαρίζοντας σώμα, φρούτο και ευχάριστη ορυκτότητα σε σχιστολιθικά εδάφη με καλή αποστράγγιση.

Το σιρά, μία από τις πιο επιτυχημένες διεθνείς ποικιλίες που ευδοκιμούν στην Κρήτη, συμμετέχει στο 60% των ροζέ χαρμανιών στα δυτικά και στο 20% στα ανατολικά, προσδίδοντας πλούσιο σώμα, ιδιαίτερα στα ροζέ φαγητού.

Το μερλό απαντάται στο 25% των μη μονοποικιλιακών ροζέ κρασιών της ανατολικής Κρήτης, ενώ το καμπερνέ σοβινιόν περιορισμένα, σε πολύ μικρό ποσοστό.

Ο ρόλος των ανοιχτόχρωμων ποικιλιών

Ανοιχτόχρωμες ποικιλίες συναντώνται σε μερικά κρητικά ροζέ, με το Μοσχάτο Σπίνας, κλώνος του λευκού μικρόρωγου μοσχάτου, να προσδίδει στο ροζέ κρασί κομψότητα, δομή και βοτανικότητα, με αρώματα εσπεριδοειδών, λευκών λουλουδιών και μπαχαρικών. Συνδυάζεται δε ιδανικά με το λιάτικο.

Το βιδιανό συμμετέχει σε λίγα ροζέ χαρμάνια, χαρίζοντας φρεσκάδα και αρώματα λευκών ανθέων και ώριμων πυρηνόκαρπων φρούτων.

Το θραψαθήρι προσφέρει κομψό χαρακτήρα, βοτανικότητα και τροπικά αρώματα, καθιστώντας το κρασί ιδανικό για φαγητό.

Η βηλάνα, η πιο φυτεμένη λευκή ποικιλία του νησιού (και μάλλον η πιο αδικημένη), συμμετέχει σε μικρό ποσοστό σε «entry level», κυρίως, ετικέτες, προσδίδοντας μια χαρακτηριστικά λεμονάτη αίσθηση.